HỌC TỪ SAI LẦM

Mọi người đều phạm sai lầm (đó là điều hiển nhiên), nhưng không phải ai cũng học được từ sai lầm. Một số người phạm cùng một sai lầm nhiều lần, không đạt được tiến bộ thực sự nào và không thể hiểu tại sao. Theo lời của Lý Tiểu Long, “Sai lầm luôn có thể được tha thứ nếu người ta có đủ can đảm nhận mình sai.” Khi phạm sai lầm, bạn có thể khó thừa nhận, vì làm vậy giống như vạch áo cho người xem lưng. Khuynh hướng này đặt ra một vấn đề lớn, vì nghiên cứu cho thấy điều mà lẽ thường đã mách bảo chúng ta từ rất lâu – hoàn toàn thừa nhận và chấp nhận sai sót là cách duy nhất để tránh lặp lại sai sót. Tuy nhiên, nhiều người vẫn gặp khó khăn với điều này.

Các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Tâm sinh lý học lâm sàng của Đại học bang Michigan phát hiện rằng những người có tư duy cầu tiến có khuynh hướng học hỏi từ sai lầm của họ (“Quả là một lời cảnh tỉnh! Để xem mình đã làm gì sai nào, rồi sẽ không tái phạm nữa”), trong khi những người có tư duy bảo thủ cho phép những sai lầm của mình xác định con người mình (“Quên điều này đi. Mình sẽ không bao giờ giỏi việc đó”). Theo tác giả nghiên cứu Jason Moser: “Bằng cách chú ý đến những sai lầm, chúng ta đầu tư nhiều thời gian và nỗ lực hơn để sửa sai. Kết quả là bạn làm cho sai lầm đó có ích cho mình.”

Người có tư duy cầu tiến vẫn đứng vững sau sai lầm vì họ thừa nhận sai lầm của mình và sử dụng nó để trở nên tốt hơn. Người có tư duy bảo thủ thì có thể sẽ lặp lại sai lầm của mình vì họ cố hết sức để phớt lờ sai lầm đã phạm. Không phải là người có tư duy cầu tiến thì hoàn toàn tránh được sai lầm, họ chỉ đơn giản là có sẵn các công cụ để học từ lỗi lầm. Nói cách khác, họ nhanh chóng nhận ra gốc rễ của sự nhầm lẫn và không bao giờ mắc cùng một lỗi hai lần. Một số sai lầm quá dễ mắc phải, đến nỗi tất cả chúng ta đều không tránh khỏi vào lúc nào đó. Sau đây là 11 sai lầm mà hầu hết chúng ta đều có khi vướng phải, nhưng những người có tư duy cầu tiến chỉ vướng một lần.

Sai lầm 1 – Tin vào ai đó hoặc điều gì đó quá lý tưởng đến mức không tưởng.

Một số người quá lôi cuốn và tự tin đến mức người ta dễ bị cám dỗ làm theo bất cứ điều gì họ nói. Họ thao thao bất tuyệt rằng công việc của họ thành công ra sao, họ được yêu thích thế nào, họ quen biết những ai và bao nhiêu cơ hội họ có thể mang đến cho bạn. Tất nhiên, đúng là có một số người thực sự thành công và thật lòng muốn giúp đỡ bạn, nhưng những người có tư duy cầu tiến chỉ cần bị lừa một lần là sẽ trở nên suy nghĩ kỹ về điều gì đó hoặc ai đó nghe có vẻ quá lý tưởng đến mức không tưởng. Kết quả của sự ngây thơ và thiếu thẩm định có thể là thảm họa. Người có tư duy cầu tiến đặt những câu hỏi nghiêm túc trước khi dính dáng vào, vì họ nhận ra rằng: không ai, kể cả họ, giỏi như vẻ ngoài mà người ta thể hiện.

Sai lầm 2 – Không trì hoãn niềm vui.

Chúng ta đang sống trong một thế giới mà những cuốn sách xuất hiện ngay lập tức trên thiết bị đọc sách điện tử, tin tức được truyền đi khắp nơi, hầu như mọi thứ đều có thể được giao đến nhà chúng ta chỉ trong vòng một ngày. Những người có tư duy cầu tiến biết rằng niềm vui thực sự không đến nhanh và cần “gieo hạt” rất lâu trước khi gặt hái thành quả. Họ cũng biết cách sử dụng điều này làm động lực trong mỗi bước của quá trình gian nan dẫn đến thành công, vì họ đã cảm nhận được nỗi đau và thất vọng khi không nhận ra đúng giá trị của bản thân.

Sai lầm 3 – Mất tầm nhìn tổng thể.

Bạn rất dễ bị cuốn vào guồng quay tất bật, cật lực làm những việc trước mắt đến mức đánh mất tầm nhìn tổng thể. Tuy nhiên, những người có tư duy cầu tiến biết kiểm soát khuynh hướng này bằng cách cân nhắc các ưu tiên thường nhật của họ với mục tiêu được tính toán cẩn thận. Không phải là họ không quan tâm đến những việc nhỏ. Chẳng qua họ có kỷ luật và góc nhìn để điều chỉnh hướng đi của mình khi cần. Cuộc sống là một bức tranh toàn cảnh và khi bạn không nhìn thấy bức tranh ấy, mọi thứ sẽ trở nên tồi tệ.

Sai lầm 4 – Ở gần những người độc hại.

Những người có tư duy cầu tiến tin vào một khái niệm đơn giản: Bạn là người mà bạn kết giao. Hãy nghĩ về điều đó. Một số công ty thành công nhất trong lịch sử gần đây đều có sáng lập viên là những đôi bạn xuất chúng. Steve Jobs và Steve Wozniak của Apple sống trong cùng một khu phố, Bill Gates và Paul Allen của Microsoft gặp nhau ở trường trung học, còn Sergey Brin và Larry Page của Google gặp nhau tại Stanford. Những người tuyệt vời giúp bạn phát huy trọn vẹn tiềm năng của mình, còn những người độc hại thì kéo bạn xuống cùng với họ. Người độc hại tạo ra sự căng thẳng và xung đột mà bạn nên tránh bằng mọi giá. Nếu bạn không hài lòng với cuộc sống hiện tại của mình, hãy nhìn xung quanh.
Thông thường, những người xung quanh chính là gốc rễ các vấn đề của bạn. Nếu bạn cần giúp đỡ về người độc hại, thì có cả một chương về chủ đề này cho bạn.

Sai lầm 5 – Không làm bài tập về nhà.

Mọi người đều có lúc đi đường tắt, dù đó là sao chép bài tập sinh học của một người bạn hay đến dự một cuộc họp quan trọng mà không chuẩn bị trước. Những người có tư duy cầu tiến nhận ra rằng dù đôi khi họ có thể gặp may, nhưng cách tiếp cận đó sẽ cản trở họ phát huy hết tiềm năng của mình. Họ không đánh liều, họ hiểu rằng không gì có thể thay thế được nỗ lực và sự cần mẫn. Họ biết rằng nếu không làm bài tập về nhà, họ sẽ không bao giờ học được bất cứ điều gì, điều đó chắc chắn sẽ đột nhiên dừng sự phát triển của bạn.

Sai lầm 6 – Cố “diễn”.

Bạn muốn cố gắng làm hài lòng người khác bằng cách trở thành người như họ muốn, nhưng không ai thích sự giả tạo, việc cố gắng vào vai một ai đó không phải là mình sẽ không bao giờ có kết thúc tốt đẹp. Những người có tư duy cầu tiến sẽ nhận ra điều đó ngay lần đầu họ bị gọi là giả tạo. Những người không có tư duy như vậy dường như không bao giờ nhận ra rằng mọi người đều có thể nhìn thấu hành động của họ. Họ không nhận ra những mối quan hệ mình đã làm tổn hại, những công việc mình đã đánh mất, hoặc những cơ hội mình đã bỏ lỡ do cố gắng vào vai một người không phải là mình. Còn những người có tư duy cầu tiến thì hiểu ngay sự liên quan đó, họ nhận ra rằng hạnh phúc và thành công đòi hỏi sự chân thực.

Sai lầm 7 – Cố làm hài lòng mọi người.

Hầu như mọi người đều có lúc mắc sai lầm này, nhưng những người có tư duy cầu tiến nhanh chóng nhận ra rằng đơn giản là không thể làm hài lòng tất cả mọi người, cố gắng làm hài lòng mọi người lại thành ra không ai hài lòng cả. Họ biết rằng, để hiệu quả, bạn phải phát triển dũng khí để chủ động quyết định và đưa ra những lựa chọn mà bạn cảm thấy đúng (không phải những lựa chọn mà mọi người đều thích).

Sai lầm 8 – Đóng vai nạn nhân.

Tin tức trên báo chí và mạng xã hội của chúng ta nhan nhản những câu chuyện về những người dường như thành công trong vai nạn nhân. Những người có tư duy cầu tiến có thể thử làm thế một lần, nhưng họ nhanh chóng nhận ra rằng đó là một hình thức thao túng và những lợi ích sẽ biến mất ngay khi mọi người thấy đó là một trò chơi. Nhưng có một khía cạnh tinh tế hơn của chiến lược này mà chỉ những người thực sự có tư duy cầu tiến mới hiểu: Để đóng vai nạn nhân, bạn phải từ bỏ quyền lực của mình và bạn không xác định được cái giá của điều đó.

Sai lầm 9 – Đầu hàng nỗi sợ.

Nỗi sợ hãi không gì khác hơn là một cảm xúc dai dẳng do trí tưởng tượng của bạn thúc đẩy. Nỗi hiểm nguy là có thật. Đó là cảm giác căng thẳng tột độ khi bạn suýt bước tới trước đầu xe buýt. Nỗi sợ hãi là do bạn chọn. Những người có tư duy cầu tiến biết điều này rõ hơn bất kỳ ai, vì vậy họ xử lý nỗi sợ theo cách khác. Họ nghiện cảm giác hưng phấn khi chinh phục được nỗi sợ. Đừng bao giờ chùn bước trong đời chỉ vì bạn cảm thấy sợ hãi. Người ta thường nói: “Điều tồi tệ nhất có thể xảy đến với bạn là gì? Nó có giết chết bạn không?” Tuy nhiên, cái chết không phải là điều tồi tệ nhất có thể xảy đến với bạn. Điều tồi tệ nhất đó là bạn cho phép tinh thần mình chết trong khi còn đang sống.

Sai lầm 10 – Để tuổi tác định nghĩa con người bạn.

Tuổi tác thực sự chỉ là một con số. Những người có tư duy cầu tiến không để tuổi tác quyết định họ là ai và họ có khả năng gì. Hãy nghĩ về những năm cuối sự nghiệp của Betty White hoặc bất kỳ doanh nhân trẻ thành đạt nào. Tôi nhớ một giáo sư dạy cao học đã nói với lớp tôi rằng tất cả chúng tôi còn quá trẻ và thiếu kinh nghiệm đối với công việc tư vấn. Ông nói chúng tôi phải làm việc cho một công ty vài năm trước khi có thể hy vọng thành công trong vai trò nhà tư vấn độc lập. Tôi là người trẻ nhất trong lớp, tôi ngồi đó làm việc cho khách hàng mà mình đang tư vấn, trong khi ông cứ thế thuyết giảng (ông phát hiện ra và suýt đánh trượt tôi, dù điểm của tôi rất cao). Chắc chắn người ta cảm thấy phải nói với bạn những gì bạn nên và không nên làm ở độ tuổi của mình. Đừng nghe họ. Những người có tư duy cầu tiến tất nhiên không nghe. Họ nghe theo trái tim mình, làm theo sự dẫn dắt của niềm đam mê – chứ không theo thân xác nơi tâm hồn họ đang trú ngụ.

Sai lầm 11 – Tập trung vào những điều bạn không thể kiểm soát.

Nếu theo dõi tin tức trong bất kỳ khoảng thời gian nào, bạn sẽ thấy đó chỉ là một chu kỳ bất tận của các cuộc chiến tranh, tấn công bạo lực, các nền kinh tế mong manh, các công ty lụn bại và thảm họa môi trường. Thật dễ nghĩ rằng thế giới đang lao dốc. Ai mà biết được? Có thể đúng như vậy. Nhưng những người có tư duy cầu tiến không lo lắng về điều đó, họ không bị cuốn vào những thứ mình không thể kiểm soát. Thay vì thế, họ tập trung năng lượng vào việc điều khiển hai thứ hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của họ là sự chú ý và nỗ lực. Họ tập trung sự chú ý vào tất cả những điều họ biết ơn, họ tìm kiếm những điều tốt đẹp đang diễn ra trên thế giới. Họ tập trung nỗ lực làm những gì mình có thể làm mỗi ngày để cải thiện cuộc sống của bản thân và thế giới xung quanh, vì những bước nho nhỏ này là tất cả những gì cần thiết để biến thế giới thành một nơi tốt đẹp hơn.