TÂM TRÍ RỖNG KHÔNG

Là sự hiện hữu có ý thức, bạn nhận thức về thế giới thông qua các giác quan. Nhưng nhận thức của bạn không chỉ giới hạn ở việc nhận biết thế giới bên ngoài. Bạn cũng có những trái nghiệm nội tâm. Sự thâm nhập của thế giới bên ngoài đôi khi khiến bạn có tâm trạng tốt; đôi khi nó khiến bạn có cảm giác tồi tệ. Thế giới bên ngoài thật ra chỉ là những cấu trúc nguyên tử, vậy tại sao mọi thứ trong thế giới đó lại có những tác động nội tại lên bạn? Làm thế nào mà một đám nguyên tử lại khiến nội tâm bạn bị xáo trộn cả lên? Chuyện gì đang xảy ra vậy? 

Bạn có khả năng trải nghiệm ba loại khách thể riêng biệt: thế giới bên ngoài, tâm trí và cảm xúc. Vì đã xem xét kỹ bản chất của thế giới bên ngoài, nên bây giờ là lúc chúng ta bắt đầu hành trình tìm hiểu loại khách thể thứ hai của tâm thức: tâm trí. Tâm trí là gì? Tất cả chúng ta đều biết tâm trí là gì. Chúng ta ở trong đó và trải nghiệm nó mỗi ngày trong đời. 

Theo nghĩa đơn thuần nhất, tâm trí là nơi mà suy nghĩ tồn tại. Chúng ta suy nghĩ không ngừng: “Tại sao anh ấy lái xe chậm vậy? Mình sắp trễ giờ rồi. Giờ mình nên làm gì đây?”. Không nghi ngờ gì, đây là những suy nghĩ, nhưng chúng tồn tại ở đâu? Ắt hẳn chúng không tồn tại ở thế giới bên ngoài. Các nhà khoa học không thể đọc suy nghĩ của bạn, dù họ đã cố thử. Dù đã tiêu tốn hàng tỷ đô-la, con người cũng chưa từng phát minh ra cái máy nào có thể đọc được suy nghĩ của bạn. Vậy mà bạn có thể, chẳng cần nhọc công tốn sức gì. Đó là khả năng tuyệt vời của bạn. 

Hãy dành thời gian để chiêm nghiệm sự thật này. Tâm thức của bạn có khả năng nhận biết những điều mà máy móc không thể dò tìm: suy nghĩ và cảm xúc. Những khách thể này của tâm thức chắc chắn tồn tại, nhưng không thuộc về cái mà chúng ta định danh là thế giới “vật lý”. Các nhà khoa học chỉ cho chúng ta thấy rằng toàn bộ vũ trụ chung quy là năng lượng. Suy nghĩ và cảm xúc đơn giản là năng lượng rung động ở những tần số cao đến mức máy móc không thể dò ra. Một ngày nào đó, có lẽ máy móc sẽ làm được điều này. Con người đã tạo ra những cái máy có thể thu nhận những rung động tinh vi như tia gamma, tia X hay thậm chí là ánh sáng hồng ngoại. Trước đó, các nhà khoa học đã không phân loại những khách thể có tần số rung động cao hơn này là những thực thể ở bên ngoài thế giới của chúng ta. Đơn giản là họ đã mở rộng khái niệm về quang phổ – bao gồm cả những tia này. Không phải là những rung động có tần số cao hơn này trước đó đã không tồn tại, mà đơn giản là chúng ta đã không thể nhận biết sự tồn tại của chúng. 

Tương tự, những suy nghĩ của bạn ở đó và vẫn luôn ở đó. Điều gì sẽ xảy ra nếu một nhà khoa học nói với bạn: “Không, suy nghĩ của bạn không có ở đó. Tôi không dò tìm được chúng nên chúng không tồn tại”. Bạn sẽ bỏ đi và cười ngất mất thôi. Bạn biết suy nghĩ của bạn ở đó. Bạn – sự nhận biết có ý thức mà chúng ta đang nói đến – có khả năng chú tâm hoặc không chú tâm đến những suy nghĩ được tạo ra ở tần số rung động năng lượng cao hơn này. Qua nhiều năm quan sát, người ta gọi cái tầng rung động cao hơn này là cõi trí. 

Nhiều câu hỏi đặt ra liên quan đến phạm trù tâm trí. Chẳng hạn, suy nghĩ là gì và chúng từ đâu đến? Vì các nhà khoa học không thể thâm nhập trực tiếp vào suy nghĩ của bạn nên chỉ có bạn mới trả lời được những câu hỏi này. Bạn ở trong đó và bạn có khả năng nhìn vào tâm trí của mình. Thậm chí, bạn còn sử dụng những khái niệm như “tâm trí của tôi” và “suy nghĩ của tôi”. Bạn nói: “Ngày hôm trước, tôi đã có một suy nghĩ kinh khủng. Gần đây, tôi thật sự mệt mỏi vì những suy nghĩ của mình”. Làm thế nào bạn biết bạn đã có một suy nghĩ kinh khủng? Làm thế nào bạn biết những suy nghĩ của bạn đang khiến bạn mệt mỏi? Chính là vì bạn ở trong đó nên bạn biết ở trong đó trải nghiệm những suy nghĩ là như thế nào. Bạn có thể xem tâm trí như một trường năng lượng có tần số rung động rất cao, mà ở đó những suy nghĩ có thể được tạo ra. Tâm trí không phải là những suy nghĩ đó. Tâm trí là trường năng lượng mà ở đó những suy nghĩ có khả năng tồn tại. Cũng như những đám mây không phải là bầu trời nhưng chúng hiện hữu trên bầu trời và được hình thành từ những vật chất của bầu trời, những suy nghĩ không phải là tâm trí, nhưng chúng hiện hữu trong tâm trí và được hình thành từ những vật chất của tâm trí. 

Những người theo đạo Phật thường luận bàn về tâm trí rỗng không. Theo nghĩa thuần túy nhất, đó là điều chúng ta hướng đến khi bàn về “tâm trí”. Đó là trường năng lượng mà không có gì ở bên trong. Không có suy nghĩ nào; chỉ có một trường năng lượng tuyệt đối tĩnh lặng, không hình tướng mà ta gọi là “tâm trí”. Nó không thuộc phạm trù khái niệm; bạn có thể ở trong không gian đó. Những người thực hành thiên ở mức độ sâu đều hiểu rõ điều này. Bạn chỉ đơn giản nghỉ ngơi trong khoảng trống không, trong tâm trí rỗng lặng. Bạn ở đó, nhưng không có suy nghĩ nào. Hoàn toàn tĩnh lặng, hoàn toàn trống không. Giống như một cái máy tính đầy tính năng nhưng không cài phần mềm nào cả. Máy tính này đầy tiềm năng to lớn, nhưng nó không làm gì cả. Tâm trí rỗng không là như vậy. Không phải là nó không thông minh; trên thực tế, nó có những khả năng tiềm ẩn phi thường. Đơn giản là nó tĩnh tại, không tạo ra suy nghĩ nào. Về cơ bản, đó là ý nghĩa mà đạo Phật hướng đến khi luận đàm về tâm trí rỗng không và đây cũng là điểm xuất phát của chúng ta trên hành trình thông hiểu về tâm trí. 

Thế giới bên ngoài tồn tại độc lập với địa hạt tâm trí. Dù cho tâm trí thinh lặng hay ồn ào thì hành tinh này vẫn tiếp tục xoay quanh trục của nó và tất cả các dải thiên hà vẫn tiếp tục trôi trong không gian. Năng lượng tạo nên cõi vật chất có tần số rung động rõ ràng, dễ nhận biết hơn năng lượng tạo nên cõi trí. Bằng trải nghiệm của cá nhân, bạn sẽ biết rằng tâm thức có khả năng nhận thức đồng thời cả cõi vật chất và cõi trí. 

Chúng ta đã tìm hiểu khái niệm tâm trí rỗng không, vậy hãy bắt đầu khám phá quá trình hình thành các khách thể trong địa hạt tâm trí. Để bạn-ở-trong-đó, tâm thức của bạn, có thể nhận biết cõi vật chất, bạn được ban tặng một cơ thể vật lý để làm nơi trú ngụ cho năm giác quan thu nhận hình ảnh, âm thanh, mùi, vị và sự xúc chạm. Cơ thể này là món quà mà các vì sao đã trao tặng cho bạn và sự tiến hóa ở mức này đã thật hoàn hảo. Nhờ các giác quan mà những rung động từ thế giới bên ngoài thâm nhập vào trong bạn. Chúng được truyền qua các thụ thể giác quan, đi lên các dây thần kinh cảm giác, vào bên trong não bộ, rồi hiển thị trong tâm trí, nơi bạn trải nghiệm chúng. Sự hiển thị thế giới bên ngoài là một trong những chức năng cơ bản nhất của tâm trí. Điều này rất giống với việc bạn xem một trận bóng đang diễn ra ở California trong khi bạn đang ở Florida. Những rung động vật lý của ánh sáng và âm thanh được thu nhận bởi các máy quay phim được đặt tại trận đấu. Tiếp theo, chúng được số hóa và truyền đến đầu thu ở nhà bạn. Sau đó, những tín hiệu thu được sẽ hiển thị trên chiếc tivi màn hình phẳng của bạn. Có vẻ như bạn đang xem trận đấu, nhưng không phải vậy – bạn đang xem sự hiển thị của những tín hiệu truyền dẫn được các máy quay phim ghi nhận. 

Thật đáng kinh ngạc về độ tương tự của điều này với những gì đang diễn ra khi bạn “nhìn” thế giới xung quanh bạn. Các giác quan của bạn thu nhận những tần số rung động khác nhau từ thế giới bên ngoài, tương tự như cảm biến của máy quay phim. Tuy nhiên, trong trường hợp các giác quan, bạn có thể thu nhận năm tần số rung động khác nhau chứ không chỉ hình ảnh và âm thanh. Các giác quan của bạn chuyển đổi các rung động khác nhau thành các xung điện thần kinh và truyền chúng đến não bộ. Các tín hiệu này khi đó được hiển thị trong trường năng lượng của tâm trí sao cho giống nguyên bản vật lý nhất có thể. Bạn bắt đầu nhận thức được những gì đang diễn ra trước mắt bạn thông qua sự nhận biết hình ảnh tinh thần được thể hiện trong tâm trí bạn, tương tự như việc bạn bắt đầu nhận thức về trận bóng diễn ra ở California bằng cách nhận biết những âm thanh, hình ảnh hiển thị trên màn hình tivi tại nhà bạn ở Florida. 

Bạn không ở trong thế giới bên ngoài. Bạn ở bên trong. Bạn lùi vào sâu bên trong. Dù thế giới diễn ra ở khắp mọi nơi, bạn chỉ trải nghiệm đúng cái phần mà giác quan của bạn thu nhận và hiển thị trong tâm trí bạn. Tâm trí không còn trống rỗng nữa – nó thể hiện năng lượng của nó thành hình ảnh chính xác của những sự vật, hiện tượng ở trong phạm vi nhận biết của các giác quan của bạn. Như đã đề cập, bạn không nhìn ra thế giới. Thế giới bên ngoài đang được chế tác lại trong tâm trí bạn và bạn đang nhìn hình ảnh tinh thần đó. Điều này thật sự không khác gì với việc bạn nằm mơ. Trong trạng thái mơ, những hình ảnh được tạo ra trong tâm trí và bạn đang nhìn thấy những hình ảnh đó. Trạng thái lúc tỉnh cũng giống như vậy, chỉ khác là những hình ảnh được tạo ra trong tâm trí bởi các giác quan chứ không phải bởi chính tâm trí. Những hình ảnh tinh thần được tạo ra trong tâm trí cũng giống như những hình ảnh được tạo ra trên màn hình phẳng của chiếc tivi ở nhà bạn. Màn hình trước đó trống trơn, nhưng giờ đây nó thể hiện trận bóng ở California. Tâm trí bạn trước đó trống rỗng, nhưng giờ đây nó thể hiện thế giới bên ngoài xung quanh bạn. 

Tâm trí bạn hết sức thông minh. Chiếc tivi màn hình phẳng ở nhà bạn có một bộ xử lý tín hiệu kỹ thuật số chuyên thu nhận tín hiệu kỹ thuật số, giải mã nó, rồi hiển thị nó lên màn hình và qua thiết bị phát âm thanh; còn tâm trí bạn thu nhận các xung thần kinh được mã hóa và tái hiện toàn bộ khung cảnh đó trước mắt bạn, bao gồm tri giác về chiều sâu và cả cảm nhận của xúc giác, khứu giác và vị giác. Sự hiển thị toàn vẹn và chi tiết đến mức này được tạo ra từ rung động năng lượng ở tần số cao hơn của tâm trí. Khả năng hiển thị chính xác thế giới bên ngoài là một trong những chức năng cơ bản của tâm trí. Nó cho phép bạn ở trong đó trải nghiệm thế giới bên ngoài. Tâm trí là một món quà tuyệt diệu như thế. Nó vốn vô hình nhưng lại có thể tạo ra những hình thái sống động hơn cả những hình ảnh được tạo ra từ chiếc máy tính có tính năng mạnh nhất. Tâm trí đích thực là chiếc máy tính cá nhân đầu tiên. Quả vậy, nó mang tính cá nhân nhiều đến mức nó không cần bất kỳ hình thức hiển thị nào ở bên ngoài. Màn hình hiển thị của nó ở bên trong, năng lực tính toán và đồ họa của nó ở bên trong, và bạn giao tiếp với nó mà không cần bàn phím, chuột hay thiết bị nhận diện giọng nói. Nó gần gũi với bạn đến mức hồi đáp cả những tâm tư và nhịp đập nhẹ nhất từ trái tim bạn. 

Bây giờ, chúng ta chuyển sự tập trung từ tâm trí rỗng không sang tâm trí hiển thị thế giới bên ngoài để bạn có thể trải nghiệm thế giới xung quanh bạn. Trải nghiệm là mật ngọt của cuộc sống. Bạn ở trong đó và bạn có được khả năng trải nghiệm nhờ vào năng lực hiển thị của tâm trí. Cuộc sống còn có ý nghĩa gì nếu bạn không trải nghiệm nó? Chúng ta đã dành rất nhiều thời gian để thảo luận về cách thức mà thế giới bên ngoài được tạo ra – hàng tỷ năm hoạt động của các vì sao mới đem đến những gì đang thể hiện ra xung quanh bạn. Bạn đã hiểu rõ cách mà thế giới bên ngoài được tạo ra; giờ đây, bạn nhận biết cách mà tâm thức – vốn không thuộc về thế giới của hình tướng – có thể trải nghiệm thế giới đó thông qua năng lực mầu nhiệm của tâm trí. 

Thật ra, tâm thức là sự mầu nhiệm uyên thâm nhất, một bản thể nhận biết rằng nó biết nó luôn nhận biết. Mọi thứ khác đều là đối tượng nhận biết – sự mầu nhiệm đích thực là bản thân tâm thức nhận biết đó. Khi tâm thức đơn giản là đang trải nghiệm thực tế được thể hiện bằng hình ảnh trong tâm trí, nó ở trạng thái mà chúng ta gọi là ở trong khoảnh khắc hiện tại. Tại thời điểm mà chúng ta đang thảo luận này, chúng ta không hiện hữu ở một nơi nào khác. Thế giới thực đang ở ngoài kia, được phản ánh trong tâm trí bạn, và bạn nhận thức về nó bằng hình ảnh ngay trước mắt bạn. Trong trạng thái rất đơn giản này bạn đang trải nghiệm những gì mà bạn sinh ra để trải nghiệm khoảnh khắc hiện hữu, là món quà đang được trao đến bạn. Nó đến trong tâm trí bạn và bạn học từ nó bằng cách đơn giản là trải nghiệm nó. Không có những nhân tố gây xao lãng, chỉ có sự hợp nhất hoàn toàn với khoảnh khắc trước mắt bạn. 

Mọi người đều từng có một vài khoảnh khắc hiếm hoi như vậy. Có lẽ phải đến khi được ngắm một cảnh hoàng hôn tuyệt đẹp, bạn mới có trạng thái “nhất điểm tâm” này. Bạn đang lái xe qua một khúc cua và cảnh mặt trời đang lặn bỗng hiện ra trước mắt bạn với những sắc màu tím, cam và đỏ thắm tuyệt đẹp. Đó là cảnh tượng đẹp nhất mà bạn từng thấy và nó khiến tâm trí bạn hoàn toàn choáng ngợp. “Tâm trí choáng ngợp“ có nghĩa là gì? Nghĩa là không còn gì trong tâm trí bạn, ngoại trừ hình ảnh mặt trời lặn. Không còn khoản vay thế chấp ngân hàng, không còn vấn đề với bạn trai, không còn những nỗi lo trước đó. Trải nghiệm duy nhất bạn đang có là cảnh hoàng hôn tuyệt đẹp này đang thâm nhập vào tâm trí qua đôi mắt bạn, hiển thị trong tâm trí bạn và hợp nhất với toàn bộ sự hiện hữu của bạn. Toàn bộ tâm thức của bạn lắng lại, tập trung vào tiêu điểm là trải nghiệm bạn đang có, thay vì phân tán ra khắp nơi. Đây thật sự là một trải nghiệm tâm linh. 

Đây cũng là điều được mô tả trong quyền sách The Yoga Sutras of Patanjali, là trạng thái mà người trải nghiệm và trải nghiệm là một. Trong trạng thái đó, bạn cho phép chủ thể và khách thể hợp nhất. Không có điều gì khiến tâm thức bạn phân tán khỏi điều đang diễn ra trước mắt bạn. Đây chính là dharana – một thuật ngữ yoga chỉ trạng thái nhất tâm. 

Bạn cũng đã có những trải nghiệm khác mà bạn đạt đến trạng thái nhất tâm này. Đôi khi trong giây phút ngập tràn cảm xúc yêu đương với ai đó, bạn quên đi chính mình trong một khoảnh khắc. Bỗng nhiên, tất thảy đều trở nên tuyệt diệu và cảm giác bình an tràn đầy tâm trí bạn. Khi tâm thức hợp nhất với khách thể của tâm thức, bạn có thể cảm nhận sự hiện diện của Thượng đế. Trong triết lý yoga, Chân ngã được gọi là satchit-ananda, nghĩa là chân lý tột cùng, sự thông tuệ tuyệt đối hay chân phúc. Khi Bản ngã ở trạng thái nhất tâm, tập trung vào một khách thể duy nhất, con người trải nghiệm bản chất của Chân ngã – sự bình an, viên mãn và ân phúc tràn đầy. Tâm thức này luôn dành sẵn cho chúng ta mọi lúc, chỉ cần chúng ta học cách hòa nhập vào trạng thái bất phân tâm, còn gọi là “nhất điểm tâm” của tâm thức.