TRÁCH NHIỆM TOÀN CẦU

——

Tôi tin rằng mọi hành vi của chúng ta đều tác động đến toàn thể nhân loại. Vì thế, kỷ luật phẩm hạnh, kỷ luật tâm hồn, hành vi lành mạnh và nhận thức sáng suốt, đều là những thành phần thiết yếu giúp chúng ta sống một đời hạnh phúc và ý nghĩa. Nhưng chúng ta hãy xem xét lời đề xuất này trong phạm vi rộng lớn hơn trong cộng đồng toàn thể nhân loại.

Trong quá khứ, các gia đình và các cộng đồng nho nhỏ có thể tồn tại độc lập với nhau ở một mức độ nào đó. Nếu họ quan tâm đến ích lợi của hàng xóm, láng giềng của mình thì có lẽ mọi việc đã tốt hơn. Tuy nhiên, họ vẫn có thể sống khá tốt mà không cần đến việc này. Điều đó giờ đây không còn nữa. Cuộc sống ngày nay rất phức tạp và rõ ràng là chúng ta cần phải có một quan điểm sống mới mẻ hơn. Nền kinh tế hiện đại là yếu tố quyết định ở đây. Sự biến động thị trường chứng khoán tại một quốc gia nào đó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế của tất cả các quốc gia còn lại. Tương tự như thế, thành tựu khoa học kỹ thuật của chúng ta giờ đây đang tác động đến môi trường tự nhiên của chúng ta. Và sự phát triển gia tăng dân số thế giới có nghĩa là chúng ta không còn được phép thờ ơ với lợi ích của mọi người quanh mình. Ví dụ, khi hai gia đình sử dụng chung một nguồn nước, chúng ta cần đảm bảo rằng nguồn nước không bị ô nhiễm để mang lại ích lợi của cả hai gia đình.

Xét ở phạm vi này, tôi tin chắc rằng nhất định chúng ta cần phải trau dồi ý thức về những gì tôi gọi là trách nhiệm chung của toàn cầu. Có thể câu nói này vẫn chưa truyền tải được hết những ý nghĩa qua từ ngữ Tây Tạng mà tôi đang nghĩ đến chi sem. Từ này có nghĩa là ý thức (sem) toàn cầu (chi). Khi tôi nói rằng dựa trên nền tảng là sự quan tâm đến ích lợi của mọi người thì chúng ta có thể và nên phát triển một ý thức trách nhiệm chung. Khi tôi nói như thế tôi không có ý muốn đề nghị rằng mỗi cá nhân cần phải có trách nhiệm trực tiếp đối với sự tồn tại của chiến tranh và nạn đói kém đang xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới. Rõ ràng là các bài luyện tập Phật giáo luôn nhắc nhở chúng ta phải có trách nhiệm phục vụ tất cả mọi sinh linh ở tất cả mọi nơi trên thế giới. Tương tự như thế, những người theo thuyết hữu thần luôn nghĩ rằng sự hiến mình vì Thượng đế có nghĩa là sự hiến mình vì ích lợi của tất cả mọi sinh linh do Thượng để tạo ra. Nhưng rõ ràng là một sự việc nào đó, ví dụ như sự nghèo đói của một ngôi làng cách xa mười ngàn dặm, hoàn toàn nằm ngoài phạm vi khả năng của một cá nhân. Việc phát triển ý thức trách nhiệm chung – trách nhiệm toàn cầu vì quyền lợi của tất cả mọi người trong việc tìm kiếm niềm hạnh phúc và tránh xa mọi đau khổ – có nghĩa là phát triển một thái độ tâm hồn tích cực mà nhờ đó, khi chúng ta có cơ hội đem lại ích lợi cho mọi người, chúng ta có thể ưu tiên cho việc đó hơn so với việc chỉ chăm chăm quan tâm đến ích lợi nhỏ bé của chính bản thân mình.

Một ích lợi quan trọng của việc phát triển ý thức trách nhiệm chung là giúp chúng ta trở nên nhạy cảm với tất cả mọi người – không chỉ với những người thân cận nhất của chúng ta. Chúng ta sẽ trợ giúp mọi người, đặc biệt là những thành viên của đại gia đình nhân loại đang chịu đau khổ nhiều nhất. Chúng ta ý thức được sự cấp thiết của vấn đề tránh sự phân ly, chia rẽ, nhân loại trong vũ trụ này. Và chúng ta ý thức được tầm quan trọng to lớn của sự hài lòng thỏa mãn.

Khi chúng ta bỏ mặc ích lợi của mọi người và không quan tâm đến tác động từ những hành vi của chúng ta lên toàn cầu thì chắc chắn rằng chúng ta sẽ luôn nghĩ rằng ích lợi của chúng ta độc lập tách rời với ích lợi của họ. Chúng ta sẽ không quan tâm đến sự hợp nhất của đại gia đình nhân loại. Dĩ nhiên, chúng ta có thể dễ dàng nêu ra vô số những yếu tố khác nhau có thể chống lại khái niệm về sự hợp nhất này. Những yếu tố này gồm có sự phân biệt về tôn giáo, ngôn ngữ, truyền thống, văn hóa v.v… Nhưng khi chúng ta quá đề cao những khác biệt nhỏ nhặt này thì chúng ta sẽ không thể nào tránh được việc tăng thêm những đau khổ cho chính bản thân mình cũng như cho mọi người. Điều này hoàn toàn vô nghĩa. Nhân loại chúng ta đã có đủ những khó khăn rắc rối và chúng ta không cần phải khiến cho rắc rối càng thêm rắc rối. Tất cả chúng ta đều phải đối mặt với cái chết, tuổi tác, bệnh tật – đó là chưa kể đến những thất vọng tất yếu thường xuyên xảy ra trong đời sống hàng ngày của chúng ta. Và chúng ta không thể tránh khỏi những bất hạnh này. Như thế chưa đủ sao? Chúng ta có cần phải tạo ra thêm nhiều rắc rối dựa vào những khác biệt nhỏ nhặt về màu da không?

Để chế ngự được khuynh hướng thờ ơ với nhu cầu và quyền lợi của mọi người, chúng ta cần phải không ngừng tự nhắc nhở mình về một sự thật là: về cơ bản tất cả chúng ta đều giống nhau. Tôi đến từ Tây Tạng; hầu hết độc giả của cuốn sách này đều không phải là người Tây Tạng. Nếu tôi gặp gỡ tất cả các bạn thì tôi sẽ nhận thấy rõ một điều là đại đa số các bạn đều có những đặc tính khác biệt so với tôi. Nhưng nếu tôi tập trung vào những khác biệt nhỏ nhặt này, rõ ràng tôi có thể cường điệu hóa chúng lên và khiến cho chúng trở thành một cái gì đó rất quan trọng. Mặt khác, nếu tôi nhìn nhận các bạn là một trong những người đồng loại với tôi – giống như tôi, một mũi, hai mắt và bỏ qua tất cả những khác biệt nhỏ nhặt về hình dáng và màu da – thì tự nhiên cảm giác xa lạ trong tôi sẽ biến mất. Tôi sẽ nhận thấy rằng tất cả chúng ta đều là những con người bằng xương bằng thịt và hơn nữa, cũng giống như tôi, các bạn cũng muốn được hạnh phúc và tránh xa mọi đau khổ. Dựa trên nhận thức cơ bản này, tự nhiên tôi sẽ cảm thấy sẵn sàng kết giao thân thiện với các bạn. Và sự quan tâm của tôi dành cho tất cả mọi người quanh mình sẽ tự nhiên sinh sôi, nảy nở.

Tuy nhiên, dường như theo tôi thì hầu hết mọi người đều sẵn sàng chấp nhận sự đoàn kết hợp nhất trong nhóm của chính họ và trong nhóm này, họ chấp nhận sự quan tâm đến ích lợi của mọi người, trong khi đó họ lại có xu hướng bỏ mặc phần còn lại của toàn thể nhân loại. Khi làm việc đó, chúng ta không những quên đi bản chất phụ thuộc tương hỗ của nhân loại mà còn quên cả hoàn cảnh chung của nhân loại chúng ta. Thực ra, thế giới hiện đại là một thế giới mà ở đó ích lợi của một cộng đồng nào đó không hề bị giới hạn trong phạm vi hạn hẹp, toàn thể nhân loại chúng ta trong đời sống hiện lại đều phụ thuộc tương hỗ lẫn nhau.

——