“BẮT ĐẦU BẰNG ĐÍCH ĐẾN” CÓ NGHĨA LÀ GÌ?

——-——-

Nếu thực hiện nghiêm túc trải nghiệm vừa rồi, bạn có thể chạm vào một số giá trị căn bản và sâu sắc của bản thân. Bạn thiết lập được mối liên hệ ban đầu với hệ thống dẫn đường bên trong mà là cốt lõi của Phạm vi ảnh hưởng.

Hãy suy ngẫm những lời của Joseph Addison:

Khi ngước nhìn lăng mộ của những người vĩ đại, mọi cảm xúc ghen tỵ đều tan biến trong tôi; khi đọc những dòng chữ trên mộ bia của những con người đẹp đẽ, mọi ham mê thường tình cũng không còn nữa; khi tôi chứng kiến nỗi đau của những người tin làm cha mẹ trước bia mộ con họ, tim tôi tan chảy với lòng trắc ẩn; và khi tôi đứng trước mộ bia của chính những người làm cha mẹ, tôi nghĩ phải chăng hành động tiếc thương cho họ là được quá hãnh tiến, vì không sớm thì muộn ta cũng nối gót theo họ: khi tôi thấy những vị vua nằm xuống bên cạnh những người muốn hạ bệ họ, tôi nghĩ về những mưu kế toan tính tranh giành luôn hiện hữu, hoặc khi nhìn cách những nhóm tôn giáo đã chia tách thế giới này vì tranh cãi và bất đồng, tôi nghĩ về nỗi thống khổ và kinh ngạc trước nạn cạnh tranh, bè phái và tranh cãi vốn rất ti tiện của con người. Khi tôi đọc các ngày tháng ghi trên bia mộ, của những người vừa mất ngày hôm qua, và cả của những người nằm xuống cách đây hơn sáu thế kỷ, tôi nghĩ về một ngày trọng đại mà tất cả chúng ta cùng nhau trở về một điểm xuất phát, cùng tái sinh.

Dù Thói quen 2 phát huy tác dụng trong nhiều hoàn cảnh và cung bậc cuộc sống khác nhau, thế nhưng, ứng dụng căn bản nhất của việc “Bắt đầu bằng đích đến” chính là việc khởi đầu ngày hôm nay bằng hình ảnh, bức tranh, hay mô thức về đích đến của cuộc đời, xem đó là khung tham chiếu hay tiêu chuẩn để quyết định mọi thứ khác.

Mỗi bộ phận cấu thành cuộc sống, như hành vi ngày hôm nay, hành vi ngày mai, hành vi tuần tới, hành vi tháng tới, đều được xem xét trong bối cảnh của cái toàn thể, của những gì quan trọng nhất với bạn. Nhờ luôn hình dung rõ ràng về đích đến mà bạn có thể chắc chắn rằng dù ngày hôm nay bạn làm gì thì cũng không vi phạm những tiêu chuẩn tối thượng đã đặt ra, cũng như chắc chắn rằng mỗi ngày bạn sống đều đóng góp theo một cách có ý nghĩa cho tầm nhìn của bạn về cuộc đời trọn vẹn.

Bắt đầu bằng đích đến có nghĩa là khởi đầu với sự hiểu biết rõ ràng về đích đến, để hiểu rõ hơn về hiện trạng của bản thân, đảm bảo những bước đi của bạn đều hướng về đích đến đó.

Ta rất dễ bị cuốn theo vòng xoáy của những hoạt động, của sự bộn bề trong cuộc sống này, cứ không ngừng nỗ lực leo lên nấc thang thành công chỉ để phát hiện ra rằng chiếc thang được đặt vào bức tường không đúng. Ta có thể luôn bận rộn, thậm chí là rất bận rộn, nhưng vẫn không hiệu quả.

Người ta thường cảm thấy trống rỗng khi đã đạt được vinh quang, để có được thành công, họ phải đánh đổi những thứ mà giờ đây họ chợt nhận ra rằng chúng giá trị hơn rất nhiều. Con người ta dù làm nghề nào, bác sĩ, nghiên cứu học thuật, diễn viên, chính trị gia, kinh doanh, vận động viên, thợ gỗ, đều mong muốn có thu nhập cao hơn, được thừa nhận về năng lực nghề nghiệp, thế nhưng, chính vì quá chú trọng đạt được mong muốn này mà họ tư che mắt mình trước những điều thực sự quan trọng mà giờ đây họ đã đánh mất.

Đời ta sẽ khác như thế nào khi ta thực sự biết được điều gì là tối quan trọng và giữ được hiểu biết rõ ràng này trong tâm trí, để mỗi ngày, ta hiện hữu và hành động theo những gì quan trọng nhất với cuộc đời ta. Nếu chiếc thang không đặt vào bức tường đúng thì mỗi bước ta leo lên chỉ khiến ta lạc lối nhanh hơn. Có thể ta rất bận rộn, hiệu suất cao, nhưng ta chỉ đạt được hiệu quả đích thực khi bắt đầu bằng đích đến.

Nếu bạn suy nghĩ cẩn trọng về những gì bạn muốn người khác nói về mình trong lễ tang của bạn ở tương lai, bạn sẽ tìm được định nghĩa về thành công của riêng bạn. Nó có thể rất khác với định nghĩa bạn cho là bạn đang có. Biết đâu danh tiếng, thành tựu, tiền bạc hay những thứ khác mà ta đang nỗ lực đạt được lại không phải là bức tường đúng.

Khi bạn bắt đầu bằng đích đến, bạn sẽ có được một góc nhìn khác biệt. Một người từng hỏi bạn mình về cái chết của một người bạn của họ, “Anh ta để lại bao nhiêu gia tài?” Bạn ông đáp, “Tất cả.”

“Bắt đầu bằng đích đến” là thói quen dựa trên nguyên lý rằng tất cả mọi thứ đều được tạo lập hai lần. Lần đầu là sự tạo lập trong tâm trí, và lần thứ hai là sự tạo lập trong thế giới vật lý. Xin Hãy lấy việc xây nhà làm ví dụ. Bạn tạo lập mọi chi tiết về nó trước khi xắn tay cầm búa đóng chiếc đinh đầu tiên. Bạn cần cảm nhận rõ ràng về căn nhà mà bạn mong muốn là gì. Nếu bạn thích một không gian chung cho sinh hoạt gia đình, bạn sẽ thiết kế một phòng lớn làm nơi gia đình quây quần bên nhau. Bạn sẽ thiết kế cửa kéo và sân trong cho trẻ con chơi đùa. Đầu tiên bạn suy tư với những ý tưởng trong đầu cho đến khi bạn có hình dung rõ ràng về ngôi nhà và những chi tiết bạn muốn xây dựng. Sau đó bạn đưa những chi tiết ấy vào bản thiết kế và tạo ra bản kế hoạch xây dựng. Tất cả công việc này phải hoàn thành trước khi động thổ khởi công. Nếu không, trong lần tạo lập thứ hai, tức quá trình xây dựng thực tế, bạn phải trả cái giá cao hơn nhiều cho bất kỳ sự thay đổi nào và kết cục là có thể mất chi phí gấp đôi cho căn nhà.

Nghề thợ mộc có một nguyên tắc “đo hai, cắt một”. Bạn phải đảm bảo bản thiết kế, tức lần tạo lập đầu tiên, chính là những gì bạn thật sự mong muốn và suy nghĩ thấu đáo. Và rồi bạn biến nó thành công trình xây dựng. Mỗi ngày, bạn đến công trình và dùng bản thiết kế để kiểm tra những việc phải làm trong ngày. Bạn bất đầu bằng đích đến.

Một ví dụ khác là việc khởi nghiệp. Nếu bạn muốn có một doanh nghiệp thành công, bạn phải xác định rõ ràng được điều mình mong muốn đạt được là gì. Bạn phải suy nghĩ cẩn trọng về những sản phẩm, dịch vụ bạn muốn cung cấp, thị trường mục tiêu là gì, và sắp xếp tất cả các yếu tố như tài chính, nghiên cứu phát triển, vận hành, marketing, nhân sự, cơ sở hạ tầng… để đạt được mục tiêu. Mức độ bắt đầu bằng đích đến của bạn thường quyết định liệu bạn có thể tạo dựng được một doanh nghiệp thành công hay không. Hầu hết các doanh nghiệp thất bại là do không thực hiện nghiêm túc lần tạo lập đầu tiên, họ thường không chuẩn bị đủ vốn, không hiểu biết về thị trường hoặc không có cả kế hoạch kinh doanh.

Với việc nuôi dạy con cái cũng thế. Nếu bạn muốn con mình có trách nhiệm, tự giác, bạn phải ý thức rõ ràng về điều này trong mọi tương tác hằng ngày của bạn với con. Bạn không thể hành xử với chúng theo những cách mà làm suy giảm tính tự giác hay tự trọng của chúng được.

Trên thực tế, người ta sử dụng nguyên lý này ở nhiều khía cạnh của cuộc sống với mức độ khác nhau. Trước khi bạn khởi hành, bạn đã xác định đích đến và tìm lộ trình tối ưu nhất. Trước khi bạn tạo nên một khu vườn, bạn đã hình dung nó trong tâm trí, hoặc có thể đã vẽ ra trên giấy rồi. Bạn xây dựng bài nói chuyện của mình trước khi diễn thuyết, bạn hình dung cảnh quan khu vườn trước khi xây dựng nó, bạn thiết kế trang phục trước khi may.

Khi ta đã thấu hiểu nguyên lý về hai lần tạo lập và nhận lãnh trách nhiệm của bản thân cho cả hai lần này, ta không những hành động trong Phạm vi ảnh hưởng mà còn liên tục mở rộng nó. Còn nếu ta không hành động theo nguyên lý này, không nhận lãnh trách nhiệm thực hiện lần tạo lập đầu tiên, chính ta sẽ hủy hoại điều ta muốn đạt được.

Vẫn dựa trên nguyên lý là mọi thứ được tạo lập hai lần, thế nhưng, không phải lần tạo lập đầu tiên nào cũng xuất phát từ thiết kế có chủ đích. Trong cuộc sống mỗi người, nếu ta không phát triển khả năng tự nhận thức và nhận lãnh trách nhiệm cho lần tạo lập đầu tiên, ta trao cho người khác và hoàn cảnh bên ngoài Phạm vi ảnh hưởng của bản thân cái quyền nhào nặn cuộc sống của ta theo những mặc định. Ta sống thụ động theo những kịch bản mà gia đình, đồng nghiệp đã trao cho ta, ta sống theo kế hoạch của người khác và theo áp lực của hoàn cảnh – đó là những kịch bản chịu ảnh hưởng của những năm tháng trước đó, hay của quá trình chúng ta được đào tạo, của điều kiện mà chúng ta chịu tác động.

Những kịch bản này là do con người viết nên, chứ không phải là những nguyên lý. Chúng phát sinh từ những vùng dễ bị tổn thương nhất trong sâu thẳm tâm trí ta, từ sự lệ thuộc sâu sắc, tinh vi của ta vào người khác, từ nhu cầu được chấp nhận và yêu thương, được thuộc về, được cảm thấy quan trọng và có giá trị, được cảm thấy ta cũng có vai trò nhất định nào đó.

Dù ta có nhận thức được hay không, dù ta có kiểm soát được chúng hay không thì sự tạo lập đầu tiên luôn tồn tại trong mỗi khía cạnh của cuộc sống của ta. Ta có thể là lần tạo lập thứ hai của cái thiết kế chủ động mà chính ta đã xây dựng, hoặc ta cũng có thể là lần tạo lập thứ hai của kế hoạch mà người khác đã vạch nên, hay của hoàn cảnh, của những thói quen trước đó.

Con người có những năng lực độc đáo là khả năng tự nhận thức, trí tưởng tượng và lương tri, những năng lực này giúp ta xem xét lại những lần tạo lập đầu tiên và nắm bắt quyền thực hiện những tạo lập đầu tiên này cho chính mình, để ta có thể tự viết nên kịch bản của đời mình. Nói cách khác, nếu Thói quen 1 khẳng định rằng “Bạn chính là người tạo lập ra chính mình.” thì Thói quen 2 chính là sự tạo lập đầu tiên.

Thói quen 2 dựa trên những nguyên lý về lãnh đạo bản thân với ý nghĩa là lãnh đạo chính là lần tạo lập thứ nhất. Lãnh đạo không phải là quản lý. Quản lý là lần tạo lập thứ hai mà chúng ta sẽ thảo luận trong chương sách về Thói quen 3. Lãnh đạo phải là cái đi trước.

Quản lý tập trung vào kết quả cuối cùng: Đâu là cách tốt nhất để tôi đạt được mục đích? Còn lãnh đạo tập trung vào những việc có tính khởi nguồn: Tôi mong muốn đạt được điều gì? Nói theo ngôn ngữ Peter Drucker và Warren Bennis, “Lãnh đạo là chọn đúng việc để làm, còn quản lý là làm việc đó một cách đúng đắn nhất.” Quản lý quyết định mức độ tối ưu của quá trình leo lên chiếc thang thành công, còn lãnh đạo quyết định liệu cái thang có đặt vào bức tường đúng hay không.