KÍCH HOẠT CÁC PHẨM CHẤT TÍCH CỰC QUA THIỀN ĐỊNH

Ý chính của thiền định Phật giáo là thuần phục tâm thức. Con người có tâm thức rất mạnh mẽ – khả năng tinh thần hết sức lớn lao – nhưng, cùng lúc, việc này có thể mang lại nhiều phiền phức. Đó là vì thông thường chúng ta không nhận ra hay hiểu rõ các khía cạnh thiện lành và tích cực của cuộc sống. Mỗi người đều có trong mình tấm lòng từ bi và bác ái – một trái tim mở rộng đón nhận cả cái tôi của mình lẫn tha nhân. Nếu các sức mạnh của chúng ta bao gồm sự hiểu biết về tâm thức và kỹ năng sử dụng hiểu biết đó, việc này sẽ khiến cho cuộc sống trở nên hoàn toàn khác hẳn. Thiền định giúp chúng ta nhận ra cũng như kích hoạt các phẩm chất tích cực, và thông qua thiền định, sau cùng, chúng sẽ trở thành một phần của đời thường. Một khi hiểu rằng những phẩm chất tốt đẹp này luôn luôn ở bên mình, chúng ta bắt đầu hiểu sâu về nó – điều sẽ khuyến khích chúng ta trở nên tích cực hơn nữa. Như vậy, tâm thức có thể trở nên khôn ngoan hơn và hiểu biết nhiều hơn thông qua thiền định. Chúng ta nối kết với niềm vui và sự hài lòng mà mình hằng khao khát.

Chìa khóa cho tất cả những điều này chính là sự ung dung, thư thái. Trong thế kỷ 21 này, thế giới vật chất, thế giới bên ngoài đang chuyển động rất nhanh; tốc độ thay đổi là rất cao. Tất cả chúng ta đều bị ảnh hưởng bởi việc đó, nhất là với cảm giác rằng chúng ta có thể bị bỏ lại đằng sau – rằng chúng ta phải bắt kịp tốc độ chung, bằng không sẽ bị tụt hậu còn xa hơn nữa. Có một cảm giác chung là hối hả và lo âu; cảm giác nỗ lực hết sức để bắt kịp của cái tôi – bản ngã – của chúng ta nhiều đến mức chúng ta chỉ còn dành đôi chút chú ý lẫn giá trị cho thế giới nội tâm của mình.

Một mặt, có vẻ như sự phát triển của công nghệ hiện đại, đang gây ra hết thảy những điều này, là hết sức hứa hẹn, nhưng tôi nghĩ nó cũng tiêu biểu cho một thách đố lớn. Bằng chứng của việc này là chúng ta đang rất khổ sở. Chẳng cần các tin tức hàng ngày để nhắc nhở về sự kiện này. Trong tâm trí mình, chúng ta đang cảm thấy không hài lòng và khao khát một điều gì đó mà các phát triển ở bên ngoài không mang lại. Tâm thức đang bị bỏ lại đằng sau, và chúng ta vẫn đang mong chờ một điều gì đó tốt đẹp hơn.

Sau đây là một ví dụ phổ biến: Chúng ta đi nghỉ mát. Ý tưởng là đi khỏi nơi làm việc và tránh các phiền hà của cuộc sống bình thường, luôn phải vùi đầu vào công việc. Những khi đến nơi nghỉ mát – bãi biển, cao nguyên, rừng núi – tâm trí vẫn cứ bận rộn. Bởi vì nó không đi nghỉ mát, cho nên chúng ta cũng vậy. Tất cả đều có những trải nghiệm tương tự, và có lẽ cũng để ý thấy rằng do nhịp điệu rất nhanh của cuộc sống hiện đại, tâm trí chúng ta thường buông lung và bất kham. Có những lúc chúng ta ước muốn rằng tâm thức của mình sẽ tập trung và yên lặng, nhưng giống như một đứa trẻ hư, tâm trí cứ lăng xăng chỗ này chỗ nọ. Sự huấn luyện nhận được trong thiền định có thể cho phép chúng ta đạt được một sự quân bình hết sức hữu ích giữa tập trung và thư giãn.

Thiền định rất tốt cho mọi người ở bất kỳ lứa tuổi nào. Đối với người trẻ, mặc dù việc thực hành có thể chẳng mấy sâu sắc lúc đầu, nhưng họ đang gieo những hạt giống quan trọng sẽ mang lại kết quả về sau nếu họ biến việc thiền định thành một thói quen. Điều đặc biệt mang tính thách đố đối với người trẻ, những người mà – như tôi còn nhớ rất rõ từ tuổi thanh niên của chính mình – có cả năng lượng lẫn động cơ cực kỳ mạnh mẽ để học hỏi và trải nghiệm bất cứ điều gì. Nhưng, đối với người trưởng thành, thiền định vẫn có thể cung cấp một góc nhìn mới về những phức tạp của việc kiếm sống lẫn việc là một thành viên của một gia đình ngày càng đông hơn. Và đối với những người lớn tuổi, thiền định vẫn có thể trở thành một công cụ hữu ích để ứng phó với các thói quen đã bén rễ lâu đời có thể tiến hóa thành các vấn nạn khó khăn. Chẳng có gì bảo đảm rằng các tiện nghi của việc nghỉ hưu – thời giờ rảnh rỗi và môi trường thoải mái – sẽ mang đến hạnh phúc lẫn sự bình yên trong tâm thức mà chúng ta hằng khao khát. Nhưng thiền định có thể mang lại sự thư thái lẫn cái nhìn thấu suốt mà chúng ta cần để hiểu được các trạng thái tinh thần và cảm xúc của chúng ta. Khi nhìn vào bên trong, nếu tâm thức có thể thư giãn được, ngay cả đối với một người trẻ năng động, việc này làm cho cuộc sống trở nên khác hẳn. Mọi việc có thể được thực hiện một cách khôn ngoan hơn, tích cực hơn.

Chủ ý của tôi là bất kỳ ai mong muốn cũng đều sẽ có thể gặt hái được một điều gì đó ứng dụng tích cực vào cuộc sống của mình bằng bảy pháp thiền này. Tất cả dựa trên niềm tin của tôi rằng thiền định không chỉ dành cho các tu sĩ trong tự viện, cho các hành giả khổ hạnh trong các hang núi lạnh lẽo. Là con người; tất cả chúng ta đều có tâm thức có cùng bản chất lẫn sự phức tạp, nói chung là giống nhau, kể cả động cơ, ước muốn lẫn sự mong mỏi được hạnh phúc. Nếu chúng ta có thói quen thiền định thông qua nỗ lực tập luyện thường xuyên, khi ấy hạnh phúc sẽ nảy sinh một cách tự nhiên và không tốn sức trong các sinh hoạt đời thường. Nhưng nếu chúng ta chẳng chịu cố gắng gì hết, hệ quả của thiền định sẽ chẳng bao giờ được như ý. Bằng cách tập luyện trong một thời gian dài và trở nên quen thuộc với nó, chúng ta có thể thấy rằng chỉ cần nghe đến chữ thiền không thôi cũng sẽ khiến cho tâm thức bước vào các phẩm chất, trí tuệ và năng lượng như lúc tập luyện, cũng như việc quẹt một que diêm lập tức làm bừng lên ngọn lửa khiến không gian trở nên sáng ngời.

Một khi thiền định trở thành một phần của cuộc sống, bạn có thể để ý thấy rằng việc tập luyện lan tỏa tinh thần tích cực sang những người khác – sự bình yên và dịu dàng của nó làm ảnh hưởng đến toàn thể môi trường. Hiệu ứng này đặc biệt rất mạnh khi bạn tu tập chung với các thiền sinh khác. Dù chủ ý hay không, bạn cũng sẽ mang đến lợi ích cho những người bên cạnh. Bạn có thể để ý thấy một ví dụ mang tính tiêu cực về hiệu ứng này: Nếu bạn đang ở trong một không gian công cộng, chẳng hạn trong một chiếc xe buýt hay trong một công viên, và bạn thấy ai đó la hét hay đánh nhau, mọi người ở gần đó đều trở nên căng thẳng, lo âu và bồn chồn. Mặc dù chẳng có lý do gì để sợ, nhưng bạn cũng thấy sợ. Giống như các rung động tiêu cực phát ra từ suy nghĩ và hoạt động hung hăng đó, những ảnh hưởng tích cực sẽ nảy sinh từ thái độ thư thái và yêu thương do thiền định mang lại. Nếu muốn hòa bình trên trái đất này và cải thiện môi sinh, trước tiên, chúng ta phải nhìn vào bên trong và chữa trị cho chính mình, rồi trải rộng ảnh hưởng tích cực này ra bên ngoài. Năng lượng mạnh mẽ từ một nhóm thiền giả sáng suốt có thể giúp chữa trị trái đất và mang lại hạnh phúc cho toàn thể chúng sinh.