SỰ BÌNH THƯỜNG CŨNG CÓ MỘT HƯƠNG VỊ ĐẶC BIỆT

Như đã đề cập trước đó về tọa thiền và thiền định, sau này Đại sư Huệ Năng nói về “hình tướng” và “ly tướng” đã giảng rằng: “Nếu ngoài dính tướng, tâm tán loạn; ngoài lìa tướng, tâm không tán loạn. Bản tánh thự thanh tự định, chỉ vì thấy cảnh nghĩ cảnh nên mới tán loạn; nếu thấy cảnh mà tâm chẳng loạn, mới là thiền định.”

Nếu như thường xuyên bám chấp không ngừng vào ngoại vật, như vậy nội tâm tất nhiên tán loạn; nếu như thoát khỏi sự bám chấp vào ngoại cảnh, thì nội tâm tự nhiên sẽ vững chắc, sáng suốt. Bản tánh của mỗi người xưa nay đều thanh sạch, ổn định, chỉ vì sau khi tiếp xúc với ngoại cảnh mà bám chấp vào đó, cho nên nội tâm mới vì vậy mà từ ổn định biến thành tán loạn. Nếu như sau khi tiếp xúc với ngoại cảnh, nội tâm không bám chấp, tự nhiên cũng sẽ không bị ngoại cảnh làm nhiễu, đây mới là thiền định chân chính.

Đại sư Huệ Năng đã nói rất rõ ràng: Một nội tâm thật sự an định không phải là tâm tránh xa thế tục, mà là thân ở trong thế tục nhưng không bị tác động bởi thế tục, thế gian vạn vật không gì có thể gây phiền nhiễu được đến tâm an định, thanh sạch, điều này mới là cảnh giới thật sự của giải thoát, chứ không phải sau khi kết thúc sinh mệnh mới có thể đạt được giải thoát.

Bản tính và phương pháp thiền của Đại sư Huệ Năng từng câu từng chữ đều không tách rời khỏi cuộc sống thực. Chúng ta luôn cho rằng cái gọi là tu tập, thiền pháp, giác ngộ giải thoát chắc chắn là rất phức tạp. Thực ra, Đại sư Huệ Năng không hy vọng rằng mọi người sẽ nghĩ về tu tập và thiền pháp theo cách này, tất cả lời nói về tu tập và thiền pháp của Ngài đều giản dị, ngay cả cách nói trong Lục Tổ Đàn Kinh cũng là những lời rất gần gũi, dễ hiểu.

Đương nhiên, Lục Tổ Đàn Kinh rất dễ đọc dễ hiểu, nhưng không có nghĩa là giác ngộ tu tập được phép xem nhẹ và tùy tiện. Đối với tu tập và thiền pháp, không nên quá rập khuôn giáo điều, vô hồn, nhưng cũng không nên quá qua loa, tâm tư tán loạn.

Điều này ít nhiều giống như cách chúng ta vận hành cuộc sống của mình. Mọi người đều khao khát có một số trải nghiệm thú vị, nhưng đối với đại đa số mà nói, trong hầu hết thời gian, ngày trôi qua chỉ là một ngày bình thường mà thôi. Nhưng chúng ta không thể vì cuộc sống bình thường mà tuyên bố cuộc sống không có giá trị, vô nghĩa. Tương tự, chúng ta không thể vì những phương pháp tu tập mà Đại sư Huệ Năng nói là đơn giản và dễ hiểu mà cho rằng tu tập là chuyện không cần phải thực hành một cách nghiêm túc.

Đại sư Huệ Năng nói cần hiểu rõ bản tánh của mình, tất cả đều chỉ cần nhìn vào nội tâm. Tu tập thật sự cần giác ngộ bản tánh: thiền giả thật sự cần theo dõi hành vi bản tánh của mình.

Trong các vị thiền sư, Triệu Châu là một vị sư vô cùng thú vị. Ví dụ như ông dám nói bản thân là thầy của thiên hạ, vừa nói vừa cất tiếng cười lớn; khi có người thỉnh ông truyền dạy giáo lý, Phật pháp, ông nhất quyết tụng kinh và cho rằng tất cả Phật pháp đều nằm trong kinh sách cả; khi có người thỉnh cầu ông tụng kinh, ông lại trầm tư thiền định, cho rằng tụng kinh quá nhiều đều không bằng thấu hiểu bản tánh của mình. Thật ra, Thiền sư Triệu Châu không cố tình làm trái ngược ý người khác, mà chỉ muốn nói với chúng ta rằng: Không được để ngoại cảnh trói buộc tâm mình, không nên bám vào những khuôn khổ cứng nhắc đó mà làm cho tâm mình không có tự do.

Trong cuộc sống, tôi có nghe mọi người nhắc rất nhiều đến một vấn đề: Làm sao thoát khỏi sự ràng buộc mà cuộc sống đem lại?

Thế nhưng, điều gì ràng buộc chúng ta là gì? Chúng ta liệu đã hỏi mình câu hỏi này hay chưa? Là căng thẳng mà công việc mang lại, hay gánh nặng trong cuộc sống? Là một lần thất bại trong tình yêu, hay cảm giác bức bối không vừa ý?

Có thể đa số mọi người sẽ quy sức mạnh cản trở và ràng buộc chính mình cho thế giới bên ngoài, nhưng trên thực tế, cái gông cùm này là do tâm chúng ta mà ra.

Chúng ta đừng ngại mỗi ngày tự hỏi mình: Sự ràng buộc trong cuộc sống lẽ nào thật sự là do người khác đem lại cho chúng ta hay sao? Thật ra, những căng thẳng trong lòng suy cho cùng vẫn là do chúng ta đem lại cho chính mình,

Một khi vấn đề này được suy nghĩ rõ ràng, chúng ta sẽ không than phiền cuộc sống nữa, mà cuộc sống bình thường đó trái lại trở thành đạo trường giác ngộ cho tâm chúng ta.

Thiền tông của Đại sư Huệ Năng luôn nói mỗi chúng ta đều có “kho báu của riêng mình”, mà kho báu này là năng lực giác ngộ bản tánh. Nếu như chúng ta về lâu về dài bị những suy nghĩ hạn hẹp, cố chấp đó trói buộc tâm mình, ta sẽ trở thành người ngu muội đầu tiên trong thế gian. Cho nên trong cuộc sống thực tại, chúng ta cần khai thác kho báu nội tâm, khiến cho mỗi việc trong đời đều trở thành cơ hội để tâm hồn được giác ngộ.

[ Thuật ngữ thiền tĩnh tâm ]

Tu tập thường xuyên trong cuộc sống bình đạm;

Nhận ra bản tánh trong cuộc sống thực tại.

Bất kỳ khó khăn nào ở bên ngoài đều chỉ là thuận theo biến hóa của nhân duyên;

Hà cớ phải bám chấp?

Hà tất phải vì vậy mà che lấp đi ánh sáng của nội tâm?