HIỂU VÀ VƯỢT QUA THÀNH KIẾN

🌼☀🍀

Người ta thường đưa ra quyết định dựa trên các yếu tố mà họ có thể không nhận ra đó là thành kiến. Chúng ta hãy xem xét trường hợp sau đây.

Sau khi công ty Achilles Heel từ chối Juan G. ứng tuyển vào vị trí nhân viên kinh doanh, hãng đối thủ trực tiếp của họ đã tuyển dụng Juan và anh ấy trở thành nhân viên kinh doanh xuất sắc. Khi người ta hỏi vị giám đốc kinh doanh của Achilles Heel tại sao lại từ chối Juan, ông ta trả lời: “Tôi không chắc anh ấy hòa hợp với nhóm tới mức nào.”

Có bao nhiêu người có khả năng mà chúng ta đã từ chối ở công sở hoặc nơi khác bởi vì thành kiến có ý thức hoặc vô thức của chúng ta?

Hai từ “thành kiến” có nghĩa là “nghiêng theo quan điểm nào đó”. Trong quá trình tuyển dụng, chúng ta có khuynh hướng định kiến về những người phù hợp hay không phù hợp với công việc. Thường thì những định kiến này là sai, do dựa trên những khái niệm có thể không đúng (sau khi được xem xét cẩn thận). Và “thành kiến” còn có nghĩa là “phán xét trước”. Quyết định đó được dựa trên sự thiển cận, nông cạn trước khi có đánh giá thật sự về phẩm chất, năng lực.

Đôi khi chúng ta từ chối một số người bởi vì họ có đặc điểm cá nhân nào đó làm chúng ta bực mình. Hãy nhớ rằng sự việc của chúng ta chỉ dính dáng tới chúng ta, chứ không liên hệ gì tới người khác. Chẳng hạn, ngoại hình của Lisa làm bạn liên tưởng tới bạn gái cũ của mình. Đó là chuyện của bạn và không có lý do nào để từ chối Lisa.

Những người như chúng ta

Thành kiến không chỉ dựa trên giọng nói, ngoại hình, trang phục, mà còn về những khía cạnh khác như kiến thức, kỹ năng của họ. Người ta có khuynh hướng cảm thấy thoải mái với những người giống như họ. Chẳng hạn, chúng ta thường có thiên kiến đối với những người học cùng trường hoặc thậm chí sống trong cùng cộng đồng.

Vị chủ tịch một ngân hàng nọ là người theo đạo Thiên Chúa. Một sự trùng hợp kỳ lạ là hầu hết những nhân viên do ông ta đích thân tuyển dụng hoặc đề bạt đều theo đạo Thiên Chúa. Thỉnh thoảng, một nhân viên có năng lực xuất sắc theo tôn giáo khác vẫn có thể được đề bạt vào cương vị điều hành, nhưng không bao giờ là người Hồi giáo. Tại sao vậy? Bởi vì ông ta không có ấn tượng tốt với người Hồi giáo từ sau vụ khủng bố 11 tháng 9.

Nhìn bề ngoài, hành động này có thể hiểu được. Xét cho cùng, những người làm việc với nhau phải hòa hợp với nhau. Nhưng không chỉ sự phân biệt tôn giáo này là bất hợp pháp, mà nó còn làm vấn đề tôn giáo trở thành rào cản đối với những người có năng lực cao khiến họ không có cơ hội đóng góp vào sự thành công của công ty.

Không phải thành kiến. Đó là sự thật

Jack rất bực mình. Khi bị chỉ trích trong việc lựa chọn nhân viên kinh doanh, anh ấy giải thích: “Tôi không hề có thành kiến! Bạn phải là người có ngoại hình tốt thì mới có thể thành công trong kinh doanh. Người ta đánh giá một cuốn sách qua bìa của nó mà. Khách hàng thường thích giao dịch với nhân viên kinh doanh có ngoại hình đẹp, ngược lại, họ sẽ ngoảnh mặt đi!”

Tuy nhiên, khi được yêu cầu so sánh doanh số của nhân viên kinh doanh của mình với nhân viên của những giám đốc kinh doanh khác vốn không chú trọng vào ngoại hình, Jack nhận ra “sự thật” này là không đúng. Nhân viên kinh doanh xuất sắc nhất trong công ty này là Mark, người mà Jack đã từ chối nhận vào phòng của mình bởi vì anh ấy khá… mập. Jack đã giải thích: “Khách hàng có thể không thích người dư cân!” Tuy nhiên, sếp của Jack chỉ ra rằng Mark thông minh và có cách nói chuyện hấp dẫn nên thu hút được nhiều người. Quan điểm thành kiến của Jack − gây bất công cho Mark và những người dư cân − chưa chắc được người khác đồng thuận, vì nó ảnh hưởng lên khả năng đưa ra quyết định chính xác.

Tìm hiểu thành kiến của chính mình

Hầu hết mọi người đều chấp nhận lý lẽ rằng chúng ta nên đánh giá ai đó dựa trên kiến thức và kỹ năng của họ. Tuy nhiên, do nhiều thành kiến chỉ mang tính vô thức, nên nhiều người trong chúng ta không nhận ra nó. Thành kiến thuộc về phạm trù cảm xúc, không phải là lý trí. Do đó, chỉ với cách tự phân tích cẩn thận, chúng ta mới có thể hiểu được nó.

Để làm điều này, hãy xem xét những nhân viên mà chúng ta đã đã tuyển dụng hoặc đề bạt trong năm vừa rồi. Hãy nhìn vào họ và tìm hiểu xem có phải họ có những điểm chung nào đó? Có phải họ có ngoại hình, cách nói chuyện hoặc gốc gác tương đồng với nhau?

Hãy chú ý đặc biệt vào những ứng viên bị từ chối, đặc biệt là những ai chưa từng đi xa hơn cuộc phỏng vấn hoặc lần xem xét đầu tiên. Có phải họ thật sự không đủ tiêu chuẩn? Đơn giản là ta… không thích, hay ở họ có điểm gì đó mà chúng ta không thể giải thích được? Nếu vậy, lẽ ra nên có trực giác tốt hơn, hoặc thành thực mà nói, có phải chúng ta đang bộc lộ thành kiến của mình?

Tự đánh giá về thái độ của mình

Nhằm hiểu hơn về thái độ của mình đối với sự khác biệt về văn hóa giữa chúng ta và người khác, hãy viết “Đồng ý” hoặc “Không đồng ý” bên cạnh các tuyên bố sau đây:

1. Thuở ấu thơ, tôi được dạy phải tôn vinh những ngày đặc biệt liên quan tới nguồn gốc quốc gia hoặc tín ngưỡng của mình.
2. Là người trưởng thành, tôi hãnh diện về nền văn hóa của mình và những quy tắc ứng xử mà tôi học được.
3. Tôn giáo của tôi yêu cầu tôn trọng các giá trị truyền thống giống như là tín ngưỡng.
4. Ngoài ra, đối với riêng tôi, còn có những lễ kỷ niệm hàng năm rất quan trọng dựa trên sự quan tâm, tôn giáo, giới tính, tuổi tác của tôi hoặc các yếu tố khác.
5. Hầu hết các cộng sự biết rất ít hoặc không biết về kiến thức, kỹ năng và các giá trị của tôi.
6. Tôi tin rằng tín ngưỡng và văn hóa nên là vấn đề mang tính riêng tư.
7. Tôi quen với vấn đề về văn hóa và tín ngưỡng của bạn bè và cộng sự.
8. Tôi tôn trọng và cùng kỷ niệm những ngày lễ về văn hóa và truyền thống của những người khác.
9. Tôi chia sẻ công khai về những ngày lễ kỷ niệm theo nền văn hóa của mình.
10. Tôi tin rằng chỉ nên ăn mừng một cách công khai những ngày lễ chính thức của quốc gia chúng ta mà thôi.
11. Tôi thấy một số phong tục, truyền thống và/hoặc lễ kỷ niệm của những người đến từ các nền văn hóa khác là rất kỳ dị; chướng tai, gai mắt.
12. Cộng đồng của chúng ta sẽ hài hòa hơn nếu tất cả chúng ta chia sẻ các giá trị như nhau.

🌼☀🍀