VĂN HÓA LÀM VIỆC VÀ HÀNH XỬ CỦA CÔNG DÂN TOÀN CẦU

One teacher, one book and one pen, can change the world.

-MALALA YOUSAFZAI

Một người thầy, một quyển sách và một cây bút có đủ khả năng thay đổi thế giới.

———♥♥♥———

Trong sách “Một Đời Quản Trị”, tôi đã đề cập đến cuộc sống nghề nghiệp của một công dân toàn cầu. Trong sách này, tôi đề nghị bạn đọc cùng duyệt qua một số nguyên tắc làm việc mà công dân toàn cầu nào cũng ít nhiều tuân theo. Ở đây, tôi xin nói rõ, nguyên tắc không có nghĩa là quy luật hay quy trình, mà là tinh thần hướng dẫn công dân toàn cầu để không đi sai đường hoặc phạm phải nhầm lẫn. Bạn nên đọc trước chương 5 về cô Viviane và chương 6 về ông Carlos Abedra, trước khi đọc sang chương này. Cả ba chương 5, 6 và 8 cùng chung một tinh thần và đều minh họa phong cách làm việc của công dân toàn cầu.

1. Trách nhiệm thực hiện dự án hoàn tất theo tiêu chuẩn của khách hàng về thời hạn, ngân sách, chất lượng và số lượng.

• Công dân toàn cầu mang tinh thần trách nhiệm cao. Điều này nghĩa là với khách hàng cũng như với nội bộ công ty, việc đã được giao sẽ được hoàn tất đúng kỳ vọng và đi sát với hợp đồng đã cam kết.

• Công dân toàn cầu sẽ báo cáo đều đặn, và khi có những bất ngờ hay rủi ro thì báo cáo bổ sung theo thời gian thực.Báo cáo của họ cô đọng, gọn gàng, giải thích đầy đủ những diễn biến của dự án, dự báo công việc cho thời gian sắp tới, và giải thích tại sao dự án đi sớm hơn hay muộn hơn, tại sao ngân sách bị vượt hoặc được tiết kiệm, và những hành động cần thiết để điều chỉnh hay cải thiện.

• Công dân toàn cầu sử dụng báo cáo với cấp trên cũng như với cấp dưới, và là người bảo vệ sự mạch lạc tích hợp. Báo cáo luôn luôn kịp thời, được bố trí để chỉ phân phối cho những người cần nhận thông tin, cũng như không được để nó lọt vào tay những người không có phận sự. Ở đây, văn hóa “mỗi người một việc” và “không phận sự, không được vào” là dấu ấn của môi trường làm việc chuyên nghiệp, và cũng liên quan đến văn hóa tôn trọng bí mật mà công dân toàn cầu nào cũng phải tuân thủ một cách chặt chẽ.

2. Khi phối hợp với các đội làm việc, công dân toàn cầu không có tư duy “chơi cá nhân”, mà nhắm tới ích lợi chung. Họ phải hiểu nó không chỉ liên quan đến quyền lợi của đội mình, công ty mình, tập đoàn mình, mà còn liên quan đến những nguyên tắc nhân văn vượt doanh nghiệp:

• Không mua chuộc, dàn xếp, thao túng, lừa đảo, dối trá, mà giữ tinh thần đạo đức. Ở đây, phải hiểu rằng bất cứ một hành vi nào bất chính đều có mục tiêu tới kết quả sớm hay vội, mà không đi qua nội lực, động viên trí tuệ và nhân sự tham gia tích cực để tìm phương án tối ưu. Điều này có nghĩa rằng những công việc dối trá sẽ chỉ đưa tới những giải pháp không bền vững.

• Luôn luôn đi theo hướng tiết kiệm, bất chấp chung quanh có phung phí. Ví dụ một câu chuyện xảy ra thường nhật là hàng xóm của bạn đi làm mà quên khóa vòi nước. Bạn qua nhà hàng xóm khóa vòi nước lại và bị ông hàng xóm chửi rủa: Nước tôi dùng, tôi trả tiền, sá chi bạn vào nhà tôi can thiệp? Người hàng xóm này không hiểu rằng nước quên tắt không chỉ phung phí đối với riêng ông ta, mà cho cả tập thể chung quanh, khi trong vùng có người chưa được kết nối vào hệ thống nước đô thị, nhà nước phải đầu tư thêm để xây nhà máy nước… Thành thử thái độ “nước tôi dùng, tôi trả” là một thái độ ngu hẹp.

• Không phá hoại, gây ô nhiễm môi trường, đầu độc, làm giả cho dù việc này có lợi cho mình. Để lấy một ví dụ, có lẽ chúng ta phải nhắc nhở những nông dân bất chính hãy vượt qua những khó khăn dễ hiểu của mình để tự cấm sử dụng hóa chất độc hại khi trồng và tưới bón cho cây. Nếu bạn chưa đủ khả năng để tiến tới canh tác hữu cơ, vẫn có nhiều giải pháp khác để không gây hại cho môi trường.

• Không buôn bán dưới giá thành. Đây là thái độ của những người yếu kém, luôn luôn lo sợ không trôi được hàng nên vội phá giá. Trong nước chúng ta, có rất đông (thậm chí quá nhiều) những người đi buôn bán, kinh doanh mà chỉ chú trọng đến doanh thu, không màng tới lợi nhuận. Làm việc mà không hoàn vốn không thể gọi là kinh doanh, mà là sống qua ngày. Càng tiếp tục càng dễ chết.

• Ở nhiều quốc gia, người dân sẽ đóng cửa ngay khi sự đónggóp của họ không tạo ra sự bền vững. Pháp có một thành ngữ để chế giễu những người có tư duy bán lỗ: “tu bouffes ton pantalon” – người càng buôn càng ăn vào chính cái quần mình đang mặc trên người, và đến một lúc nào đó thì phải ở truồng! Thái độ xuống giá bắt buộc chủ nhân làm sản phẩm càng ngày càng kém chất lượng, đến khi phá cả giá trị cốt lõi rồi thì đóng cửa công ty. Họ mong đợi gì khi bản thân để cho vốn hao hụt mỗi ngày?

• Trong công việc, công dân toàn cầu có thái độ tích cực, cho dù đối tác trực tiếp là người mà mình không có cảm tình ít nhiều. Tôi đã làm nhân chứng cho những buổi làm việc nhóm vô cùng ấn tượng với kết quả tốt đẹp, mặc dù tôi biết trong nhóm có nhiều người không ưa nhau, thậm chí có những mối hận khó nguôi. Người duy lý không để cho cảm xúc điều khiển.

3. Khi làm việc nhóm, công dân toàn cầu luôn luôn có thái độ “cho hết” trong tinh thần liêm chính. Trong những buổi như thế, họ mang trí tuệ, óc sáng tạo và sự trải nghiệm của mình để giúp cho cả nhóm rà soát mọi khả năng, đo đạc các rủi ro tiềm tàng, mô phỏng các giải pháp tối ưu và đúc kết được một phương án mang lợi ích cho mọi phe tham gia. Đó là thái độ win-win-win và cũng minh họa cho kim chỉ nam “lợi ích tối đa cho tập thể”.

Có thể xem buổi làm việc nào cũng là một cuộc thương thảo, dù là việc nội bộ trong công ty hay với các đối tác bên ngoài, và thái độ ôn hòa, lý trí sẽ là tiêu chí thường trực. Thái độ này sẽ đưa tới những sự nhìn nhận cân đối và sự đồng tình không ẩn ý. Công dân toàn cầu không có tư duy sát phạt, triệt tiêu nhau.

4. Công dân toàn cầu hiểu rõ lẽ vận hành của trời đất, có lúc thắng, có lúc thua và sẽ luôn luôn cố gắng hết sức mình. Họ chấp nhận tình trạng may rủi, nhưng không bao giờ khiến bản thân hối hận vì chưa “làm hết mình”. Thái độ này về bản chất có khả năng đem lại hạnh phúc trong công việc. Khi đã hết mình, nếu không đạt được kết quả, họ cũng không có gì để hối tiếc. Nếu thành công, đó thực sự là niềm hân hoan vì họ đã vượt chính bản thân. Cơ hội tốt trong cuộc sống không phải dễ có được, nên họ phải nắm lấy khi nó xuất hiện.

5. Công dân toàn cầu không chấp nhận lệnh khi không được giải thích cặn kẽ. Khi chưa hiểu rõ, công dân toàn cầu không thể tự hướng dẫn và thực hiện. Họ có tinh thần tự học cao và sẽ không bao giờ để mình đi lại mơ hồ trong một vấn đề được hiểu mông lung, để rồi thi hành một cách rối rắm. Chưa hiểu cặn kẽ thì công dân toàn cầu chưa khởi công. Chính thái độ này khiến cho họ được trân trọng và tín nhiệm. Đừng bao giờ tự hỏi tại sao mình chưa được xã hội trân trọng. Lý do là vì mình chưa trân trọng việc mình làm, khi chưa hiểu cặn kẽ mà đã vào việc một các cẩu thả. Chìa khóa mang lại sự tín nhiệm chính là đây!

6. Công dân toàn cầu không chấp nhận việc “sếp bảo sao nghe vậy”. Họ sẽ mang văn hóa “lợi ích tối đa của tập thể” để đi tìm giải pháp, và sẽ không chấp nhận lệnh nào không thể lý giải theo lợi ích của tập thể. Tất nhiên, công dân toàn cầu sẽ từ nhiệm khi phải ở trong tình huống đi ngược với nguyên tắc này. Họ không mang tư duy “tố cáo” người phạm lỗi, nhưng sẵn sàng chìa tay ra kịp thời với người sắp làm lỗi. Tóm lại, công dân toàn cầu mang tư duy độc lập tận gốc và thi hành trong tinh thần tự do tuyệt đối. Khả năng tự quyết, cho dù mình nằm dưới lệnh của cấp trên, là dấu ấn của họ.

7. Công dân toàn cầu sẵn sàng đóng góp khi cần mà không lấy phí, miễn công việc có lợi ích cao cho tập thể. Cho dù không lấy phí, họ vẫn trung thành với những nguyên tắc làm việc nói trên và sẽ không mang tư duy chểnh mảng hoặc tạm bợ. Việc đóng góp là quan trọng nhất, trong khi việc lấy chi phí sẽ là chuyện thứ yếu, tùy vào từng hoàn cảnh.

8. Trong mọi trường hợp, công dân toàn cầu luôn luôn bảo vệ địa cầu và những điều kiện sống cho các thế hệ sau mình, bất chấp quyền lợi của công ty. Tư duy của công dân toàn cầu là bền vững bằng mọi giá.

9. Công dân toàn cầu không đi tìm sự mâu thuẫn, nhưng ngược lại sẽ rất trân trọng sự phản biện tích cực. Họ thấy rất cần cọ xát các tư tưởng nhưng không tìm sự xung đột. Ở đây, sự cầu thị và lòng phục thiện sẽ hướng công dân toàn cầu vào một vòng xoáy đạo đức.

10. Công dân toàn cầu luôn sẵn sàng sáng tạo một cách hồn nhiên, tự do, không ngại bị đánh giá hoặc chê bai ý tưởng của mình. Tuy nhiên, họ thấu hiểu rằng để hồn nhiên, họ phải có được sự tự tin. Và để tin vào bản thân, trước tiên phải biết tự trọng, để từ đó những người khác mới tôn trọng mình.

11. Công dân toàn cầu cực kỳ trau chuốt với mọi hình thức truyền thông, và không ngại đầu tư nhiều nỗ lực vào lĩnh vực này, vì họ tin rằng mọi hành động của con người đều bắt đầu bằng lời nói và đều được hướng dẫn bởi sự cảm nhận sau khi lắng nghe. Đây là một cá tính khá phổ biến của công dân toàn cầu, tin tưởng mãnh liệt vào chất lượng của truyền thông trong công việc hàng ngày. Đối với một công dân toàn cầu, trí tuệvà trái tim sẽ đem tới nội dung và những giá trị cần thiết, còn truyền thông là một hình thức trình bày để giúp những người tiếp thu dễ hiểu, dễ nhớ, dễ được thuyết phục.

12. Công dân toàn cầu không trở thành nô lệ của vật chất. Họ không từ chối lộ trình xây dựng tài sản, nhưng đồng tiền đối với họ phải đơn thuần là dụng cụ phục vụ một công cuộc duy lý. Họ không cần khoe của hay tài sản, nhưng họ biết đánh giá người và việc. Công dân toàn cầu không tham lam, không trục lợi mà sẽ chỉ tham gia vào những dự án trong sạch. Đâu đó trong tâm hồn của công dân toàn cầu, họ rất sợ gây nghiệp và cũng vì vậy, họ luôn luôn sòng phẳng.

13. Công dân toàn cầu tin tưởng vào pháp luật và không bao giờ có mảy may ý định phạm luật. Họ sẵn sàng theo luật chơi chung, đó là hiến pháp và luật pháp. Họ sẵn sàng thể hiện sự trung thành đối với pháp luật trên sân chơi, không có tư tưởng ăn gian hoặc đi đường tắt, đường ngầm. Họ tin tưởng rằng trước sau gì chân lý cũng hé lộ và pháp lý sẽ thắng. Họ sẽ tránh giao lưu với các nhóm không chia sẻ chung ý niệm này.

14. Công dân toàn cầu nói cho cùng là con người có nhiều ý tưởng để tạo giá trị thực. Họ có lý tưởng để dẫn đường, hiểu rõ những ảo tưởng mà người nào cũng có. Họ mẫu mực, trung thực, hồn nhiên và tránh mọi tình huống không bền vững- ở đây, bền vững còn phải được hiểu như bao hàm cả tinh thần đạo đức.

Tóm lại, việc mang tư duy và văn hóa công dân toàn cầu nào có gì phức tạp, khó khăn lắm đâu? Nếu khó, đó chỉ là vì chúng ta vẫn còn ít nhiều khác biệt.

Có những quốc gia mà hầu hết công dân của họ đều là công dân toàn cầu. Các nước Bắc Âu như Phần Lan, Thụy Điển, Đan Mạch,… Các nước Tây Âu như Thụy Sĩ, Đức,.. Các nước Bác Mỹ như Canada, Hoa Ký… Một số nước Châu Á như Singapore, Nhật Bản… Con cháu của họ mới sinh ra đã đi ngay vào môi trường giáo dục thuần túy công dân toàn cầu.

Ở đây, chúng ta cần hiểu rằng việc trở thành công dân toàn cầu không còn là một trong những lựa chọn đơn thuần nữa, mà ngày nay đó là chuẩn mực cho mọi người trên thế gian này. Ngày mai, chắc chắn có thể một mẫu người khác sẽ xuất hiện, phù hợp hơn với những diễn biến trên thế giới. Nhưng hôm nay, chúng ta hãy cứ làm việc, hành xử, lý luận như một “công dân toàn cầu”.