NGỌN NÚI CỦA SỰ TRÌ TRỆ – ALBERT LOW

Chúa Giê-su đã nói: “Nếu hai người trong cùng một ngôi nhà làm hòa với nhau, họ sẽ nói với ngọn núi: ‘Hãy di chuyển!’ và nó sẽ di chuyển.” — Phúc âm Thomas

Kẻ thù lớn nhất của tu thiền là sự trì trệ, là căn bệnh “ngày mai”. “Ngày mai tôi sẽ thấy thích ngồi hơn”, “Ngày mai tôi sẽ có nhiều thời gian hơn”, “Ngày mai tôi sẽ không quá mệt mỏi, không quá vội vã, không có cái này, sẽ có cái kia”. Ngày mai. A! Ngày mai, công cụ tiết kiệm sức lao động tuyệt vời. Ngày mai là tự do; là tiềm năng thuần khiết, khả năng thuần khiết. Ngày mai giống như bầu trời xanh trong. Vấn đề duy nhất là nó luôn luôn là ngày mai. Như chú chuột sóc đã nói với Alice: “Ngày mai có mứt. Tại sao lúc nào cũng ngày mai mới có mứt. Tại sao không bao giờ có mứt vào hôm nay?”

Bởi vì, tất nhiên, hôm nay chúng ta phải làm việc đó chứ không chỉ ngồi mà hy vọng về nó.

Lý do duy nhất để thực hành thiền là… không có lý do gì cả. Đây chính là vấn đề. Tạo động lực tức là chỉ cho người ta thấy rằng hành động họ đang làm sẽ đem lại lợi ích nào đó cho họ – hoặc cho người khác, hoặc cho tương lai, hoặc ít nhất là cho một cái gì đó. Hãy cho tôi một lý do và tôi sẽ di chuyển Trái đất. Nếu “không có lý do nào” thì sao?

Việc thực hành của chúng ta không mang lại lợi lộc gì cho cái tôi; làm sao có lợi cho nó được khi chính việc bám víu vào một thứ gì đó là chướng ngại cho thực hành, và chính sự bám víu này, rốt cuộc, tạo thành nền tảng của bản ngã? Nếu tư duy ngược lại, ta sẽ thấy mọi giá trị của mình đều liên quan đến sự bám víu ấy và đều cung cấp những lý do, những biện minh cho nó. Mọi hy vọng của ta là để bảo vệ nó; mọi sợ hãi của ta là sợ nó tiêu tan. “Tồn tại hay không tồn tại?” Cuộc tranh luận vĩ đại này nghiêng về phía “Tôi không tồn tại” với bước đi đều đặn, không ngừng nghỉ của thời gian. Trở thành một thứ gì đó, bất cứ thứ gì, miễn là tôi có thể là nó mãi mãi; trở thành một điều gì đó tuyệt đối, để không còn nghi ngờ, không còn bất an, không còn mối đe dọa nào đến từ bên ngoài hay bên trong.

An toàn tối thượng. An toàn tối thượng là trì trệ tối thượng. Không hề nhúc nhích. Nếu Thượng đế là một pháo đài hùng tráng thì sự trì trệ của ta là ngọn núi khổng lồ, bất tử, bất khả chiến bại, một tảng đá của thời đại, thấu suốt, toàn năng, tối thượng, tuyệt đối, đấng bất động lay chuyển vạn vật. Vậy là ta đã tạo ra Thượng đế theo hình ảnh của chính mình, hoặc theo hình ảnh mà ta khao khát trở thành. Và thế là chúng ta kẹt ở đó.

Vậy tại sao phải tu tập? Tại sao phải khổ nhọc thực hành khi nó chẳng đem lại phần thưởng nào? Bạn có nhớ khi Lương Vũ Đế hỏi Bồ Đề Đạt Ma: “Tất cả những việc thiện ta làm sẽ đem lại công đức gì?” thì Bồ Đề Đạt Ma đã trả lời ra sao không? Ngài đáp: “Không có công đức gì cả, thưa đức vua.” Có một thanh niên gọi điện cho tôi và nói: “Tôi đã thực hành ba tuần rồi mà chẳng có điều gì xảy ra!” Tôi đáp: “Xin chúc mừng!” Anh ta nói: “Hả? Tôi không hiểu. Tại sao lại chúc mừng?” Tôi đáp: “Người ta thì mất biết bao năm, còn anh chỉ cần ba tuần là đã chẳng có điều gì xảy ra.” Hãy tưởng tượng xem: không có gì xảy ra. Sự tĩnh lặng thuần túy, bất biến, sự bình yên thuần khiết. Bình yên vượt trên mọi hiểu biết, mọi nắm bắt. Bình yên là bản chất đích thực của ta, nhưng ta đã quay lưng lại với nó và vì vậy phải đối mặt với nó như là thực tại “ở ngoài kia”. Hơn nữa, bản chất đích thực – sự tĩnh lặng thuần túy bất biến, sự bình yên vượt trên mọi sự hiểu biết – có thể trông rất đáng sợ, rất khủng khiếp khi khuôn mặt của nó không còn bị che khuất bởi nhịp sống tất bật, bởi hành động liên miên, bởi ham muốn chiếm hữu, sử dụng, tiêu thụ và không ngừng chạy theo điều gì đó…

Những người thiền thì khó khăn lắm, khô khan lắm, đau đớn lắm, nên… hãy thú nhận đi, việc này thật chán, thật buồn tẻ. Tôi đi ngủ quách cho rồi; nếu không thì tôi chỉ ngồi đó mà bực bội, mà tự bó mình vào một tư thế khó chịu rồi lại tự hỏi ngồi thế này để làm cái quái quỷ gì.

Nếu không có lợi lộc gì thì việc gì phải làm. Sự bực bội, nỗi đớn đau, sự buồn chán đó, tất cả đều là biểu hiện của bản chất đích thực. Có một câu chuyện kể về một thiền sư hấp hối đang nằm trên giường bệnh, kêu gào trong đau đớn. Các nhà sư rất xấu hổ và hỏi ông rằng, là một thiền sư, làm sao ông có thể hành xử như vậy. Ông nói: “Kêu gào đau đớn hay hò reo vui mừng, nào có khác gì nhau.”

Một công án trong Vô Môn quan kể về một nhà sư tên là Seizei đến gặp thiền sư Sozan và nói: “Con nghèo túng quá, xin thầy cho con chút thức ăn.” Vị thiền sư gọi: “Seizei!”, Seizei đáp: “Vâng, thưa thầy.” Sozan nói: “Ông đã uống ba ly rượu ngon nhất Trung Hoa mà vẫn nói là chưa hề thấy ướt môi.”