TRÁCH NHIỆM SỐNG XANH CẦN BIẾN THÀNH THÓI QUEN TIÊU DÙNG

“Đối Mặt Với Các Vấn Đề Trong Cuộc Sống” của tác giả Thubten Chodron, thảo luận về trách nhiệm sống xanh và bảo vệ môi sinh qua các thói quen tiêu dùng hằng ngày:

Đức Phật đã dạy chúng ta về sự tương quan liên hệ và từ bi. Cả hai nguyên tắc này đều cần áp dụng trong việc giải quyết sự nóng dần lên của trái đất và ô nhiễm môi trường. Sức khỏe của chúng ta và cuộc sống của các sinh vật khác tùy thuộc vào việc chúng ta tiêu thụ cái gì và cách ta xử lý rác thải. Lòng từ bi đối với chúng sanh bắt buộc ta phải bảo vệ nơi sinh sống của muôn loài, vì hạnh phúc và sự bình an của ta gắn chặt với môi trường quanh ta. Do đó, là Phật tử, chúng ta cần phải rất năng nổ trong việc bảo vệ môi trường vì lợi ích của tất cả chúng sanh.

Giảm bớt sự tiêu thụ, và tái chế là rất cần thiết, và cộng đồng Phật giáo cần phải xông xáo hơn trong lãnh vực này. Thay vì dùng các đồ chứa bằng nhựa, ta nên dùng giấy. Tốt hơn nữa, thì dùng các loại có thể chùi rửa hay tái chế. Thay vì thản nhiên vứt các chai lọ vào thùng rác, chúng ta nên sử dụng lại. Báo, tạp chí và giấy má thông dụng cần phải được sử dụng lại trong các công ty hay trong gia đình. Việc tái sử dụng có thể đòi hỏi chúng ta nhiều nỗ lực hơn, nhưng lợi ích sẽ rất lớn, ngược lại nếu ta không quan tâm thì tai hại cũng không vừa.

Chúng ta, những người sống trong các xã hội tân tiến, đã trở nên quá dễ dãi. Ta quá quen thuộc với việc vứt bỏ đồ đạc đến nỗi ta không bao giờ tự hỏi, chúng được tạo ra như thế nào và đi về đâu khi ta vứt bỏ chúng. Chúng ta cũng quen thuộc với việc có thể bước chân ra là lên xe, đi đến bất cứ nơi nào mà ta muốn, cũng không bao giờ thắc mắc nhiên liệu giúp xe vận hành từ đâu ra, và dầu xả đi về đâu. Nhưng khi ta phớt lờ những việc này, là ta để lại cho các thế hệ tương lai những đống rác cần được dọn dẹp. Hành động đó có biểu hiện tâm từ bi của ta đối với con cháu không?”

HIỆN TƯỢNG “GIẤY PHÉP ĐẠO ĐỨC” TRONG THÓI QUEN TIÊU DÙNG

“Lời nói dối vĩ đại của não” (The Willpower Instinct) của Tiến sĩ Tâm lý học Kelly McGonigal

“Đã bao nhiêu lần bạn được đề nghị bảo vệ môi trường bằng việc thực hiện một hành động nhỏ, từ việc thay bóng đèn đến dùng túi mua sắm tái sử dụng? Có thể bạn cũng được đề nghị mua sản phẩm “không chứa cac-bon” – về cơ bản, đây là sám hối tài chính vì bạn sử dụng năng lượng và tiêu thụ quá mức. Ví dụ, các lữ khách cảm thấy có lỗi về tác động đối với môi trường do đi vé máy bay hạng nhất, có thể bỏ thêm một chút tiền nho nhỏ để hãng hàng không trồng thêm một cây xanh ở Nam Mỹ.

Về bản chất, tất cả các hành động này đều tốt cho môi trường. Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra nếu các hành động này thay đổi cách chúng ta suy nghĩ về chính mình? Liệu chúng ta có tự thuyết phục rằng, ta quan tâm đến hành tinh này, và khuyến khích bản thân tuân thủ các quy tắc xanh bất cứ khi nào có thể không? Hay liệu những lựa chọn đạo đức này sẽ góp phần gây hại cho môi trường, bằng cách đóng vai trò là nhân tố nhắc nhở thường xuyên về giấy phép xanh của chúng ta?

Lần đầu tiên tôi bắt đầu lo lắng về điều này là khi một nghiên cứu cho thấy, hiệu ứng giấy phép đạo đức đối với hành động bảo vệ môi trường. Chỉ cần lướt qua một trang web bán các sản phẩm xanh, ví dụ pin nạp hoặc sữa chua hữu cơ, cũng khiến mọi người cảm thấy bản thân thật tốt đẹp. Nhưng bảo vệ môi trường không phải lúc nào cũng đưa lại hành động có đạo đức. Nghiên cứu đó phát hiện ra rằng, những người thực sự quyết định mua một sản phẩm thân thiện với môi trường sinh thái thường gian lận trong bài kiểm tra mà họ được trả tiền cho mỗi câu trả lời đúng. Họ cũng thường lấy thêm tiền trong phong bì mà họ được yêu cầu lấy đúng khoản tiền của mình. Đôi lúc phẩm hạnh của hành động mua sắm xanh lại biện minh cho tội lừa gạt và trộm cắp.

Ngay cả nếu như bạn không nghĩ rằng, lái chiếc xe Prius sẽ biến bạn thành một kẻ nói dối, kết quả của một cuộc nghiên cứu cũng cho thấy điều đó. Nhà kinh tế học Matthew J. Kotchen lo ngại rằng, các hành động “xanh” nho nhỏ sẽ giảm bớt lỗi của cả người làm kinh doanh và người tiêu dùng, và cấp phép cho các hành vi nguy hại hơn. Có thể chúng ta quan tâm đến môi trường, nhưng tạo ra sự thay đổi lớn về phong cách sống quả là không đơn giản. Có thể sẽ là hơi quá khi nghĩ đến mức độ nghiêm trọng của sự thay đổi khí hậu, thiếu hụt năng lượng và hành động cần có để ngăn chặn thảm họa. Khi mọi thứ khiến chúng ta cảm thấy đã hoàn thành phần việc của mình – để chúng ta có thể thôi nghĩ về vấn đề kia – chúng ta sẽ lao ngay vào đó. Và một khi cảm giác có lỗi và sự lo lắng tan biến, chúng ta sẽ được tự do tiếp tục thực hiện các hành vi lãng phí như thường lệ. Vậy nên, một chiếc túi mua sắm tái sử dụng trở thành giấy phép để chúng ta mua nhiều hơn, trồng thêm một cây xanh là giấy phép để chúng ta đi máy bay thường xuyên hơn, và thay bóng đèn là giấy phép để chúng ta được sống trong một ngôi nhà to lớn hơn, tiêu tốn năng lượng hơn.”