KHAI MINH VÀ KHAI TÂM TRONG GIÁO DỤC

Để có được những con người công chúng đúng nghĩa, trước hết cần phải có một nền giáo dục giúp khai minh trí tuệ con người. Đó là thứ giáo dục giúp con người có khả năng minh định được đúng – sai, phải – trái, hay – dở, tốt – xấu, phân biệt được đâu là văn hóa và phản văn hóa, đâu là tự do và hoang dại. Giáo dục cần khai tâm, kiến tạo tâm hồn con người, làm cho trái tim biết rung lên trước cái đẹp, biết thổn thức trước nỗi đau, phẫn nộ trước cái ác và chan chứa lòng trắc ẩn.

Trong tác phẩm Thế giới như tôi đã thấy, Einstein từng nói rằng dạy cho con người một chuyên ngành thì chưa đủ, vì bằng cách đó anh ta tuy có thể trở thành một cái máy khả dụng nhưng không thể trở thành một con người với đầy đủ phẩm giá. Điều quan trọng là anh ta phải được dạy để có một cảm thức sống động về cái gì đáng để phấn đấu trong cuộc đời, cái gì là đẹp và thiện. Nếu không, với kiến thức được chuyên môn hóa, anh ta chỉ giống như một con chó được huấn luyện tốt hơn là một con người được phát triển hài hòa. Anh ta cần phải học để hiểu những động cơ, ảo tưởng và nỗi thống khổ của con người để tìm được thái độ ứng xử đúng đắn với đồng loại cũng như với cộng đồng. Vai trò quan trọng nhất của nhà trường trong xã hội là đại diện cho trí tuệ, tư tưởng, chân lý, công lý và lương tri mà xã hội đó hướng đến. Đúng như Abraham Lincoln từng nói: “Triết lý của nhà trường ở một thế hệ này sẽ là nền móng cho xã hội của thế hệ kế tiếp”.