TINH THẦN ĐÚNG MỰC GIÚP BẠN HỌC HỎI BẰNG CÁCH NÀO?

John Wooden hiểu rằng đôi khi bạn thành công, đôi khi bạn học hỏi, nhưng nó chỉ xảy ra khi bạn có đức tính khiêm nhường. Tính khiêm nhường là nền tảng cho tất cả những ai học hỏi được từ thành công và thất bại của mình. Nó là chìa khóa cho thành công ở nấc thang cao nhất.

Bạn có thể nghĩ rằng: “Cái gì cơ? Tôi phản đối! Tôi có thể kể ra hàng tám người thành công mà chẳng khiêm nhường chút nào?” Tôi cũng vậy. Nhưng họ sẽ còn thành công đến thế nào nếu họ có tinh thần học hỏi? Đáng lẽ họ còn có thể thành công hơn nữa. Tính khiêm nhường mở ra cánh cửa cho sự học hỏi và thậm chí là thành công ở những cấp độ cao hơn. Dưới đây là một số lý do:

1.     Tính khiêm nhường giúp ta có cái nhìn chính xác hơn về bản thân và cuộc sống

Tác giả cũng là nhà tư vấn kinh doanh Ken Blanchard phát biểu rằng: “Khiêm tốn không phải là nghĩ bản thân mình kém hơn người khác mà là nghĩ đến bản thân mình ít hơn”. Khi tập trung quá nhiều vào bản thân, ta sẽ đánh mất tầm nhìn. Tính khiêm nhường cho phép ta vừa giữ được tầm nhìn mà vẫn thấy được bức tranh toàn cảnh. Nó giúp ta nhận ra rằng, có thể ta đang đứng trong bức tranh đó chứ ta không phải là toàn bộ bức tranh.

Tôi có may mắn được gặp Billy Graham. Những thành tựu ông đạt được với tư cách là thủ lĩnh tôn giáo như một huyền thoại. Chúng có thể khiến cho con người đánh mất tầm nhìn, nhưng ông dường như không bị ảnh hưởng. Với tôi thứ còn đáng giá hơn cả những thành tựu của ông chính là đức tính khiêm nhường. Ví dụ tiêu biểu cho tinh thần đó chính là một cuộc gặp tình cờ trong thang máy. Một người nhận ra ông và hỏi: “Ông có phải là Billy Graham không?”

Graham đáp: “Đúng rồi”.

Người đàn ông kia đáp lời: “Ôi, ông thực sự là một người vĩ đại”.

Graham trả lời: “Không, tôi không phải là người vĩ đại. Chỉ là tôi có thông điệp vĩ đại thôi”.

Khi ta sở hữu tính kiêu ngạo chứ không phải khiêm nhường, nó sẽ phủ mây mù lên những quan điểm của ta và thế giới quanh ta. Nhà tâm lý học hàng đầu Carl Jung đã từng nói: “Thông qua sự kiêu ngạo, ta luôn tự lừa dối mình. Nhưng sâu thẳm dưới bề mặt của một lương tâm ở mức trung bình vẫn có một giọng nói đều và nhỏ vang lên: ‘Có gì đó lạc nhịp’.”

Khi việc thiếu tính khiêm nhường khiến ta “lạc nhịp” với chính mình, thế giới này sẽ thành mờ ảo, không rõ nét. Ta đánh mất tầm nhìn và sẽ khó khăn trong việc học hỏi. Làm sao ta có thể phát hiện ra những thiếu hụt của mình hay những điều ta cần học khi ta không thể thấy chúng?

Tính khiêm nhường giúp ta hiểu biết và mở rộng tầm nhìn. Bởi ta không tập trung vào việc biện minh cho chính mình hoặc làm sao để trông tốt đẹp hơn, ta sẽ phán đoán tốt hơn. Cầu thủ bóng chày vĩ đại, Lou Brock đã nói: “Hãy chỉ cho tôi một gã sợ bị trông xấu xí, tôi sẽ chỉ cho bạn một gã mà bạn có thể đốn ngã bất kể lúc nào”. Tại sao? Vì mắt mũi anh ta chỉ dán vào những thứ quanh mình.

Để có được cái nhìn chính xác về bản thân mình đã khó, giữ được nó còn khó hơn. Nhưng tính khiêm nhường lại giúp bạn làm được điều đó. John Wooden hiểu điều đó và ông làm việc để giúp các cầu thủ của mình có được cách nhìn khiêm tốn. Ông không muốn họ bị sao nhãng bởi những lời chỉ trích hay cả những lời tán dương. Ông biết rằng dù có xứng đáng hay không thì họ cũng vẫn luôn ghét bị chỉ trích và thích được tán dương hơn.

Wooden thường nói với các cầu thủ rằng: “Sức mạnh của các bạn với tư cách là một cá nhân phụ thuộc vào cách các bạn phản ứng lại với cả những lời chỉ trích lẫn tán dương. Nếu các bạn để một trong hai thứ đó có bất kỳ tác động đặc biệt nào lên mình, nó sẽ khiến các bạn bị tổn thương… Bạn rất khó có thể kiểm soát những lời chỉ trích hay tán dương mà người khác dành cho bạn. Đừng tin tuyệt đối vào điều đó. Hãy cứ để đối thủ bị mắc kẹt trong những ý kiến đánh giá của người khác. Còn các bạn đừng như vậy.”

 Tính khiêm nhường giúp ta có được lộ trình để nhìn nhận sự việc như nó vốn có, khả năng học hỏi và niềm ước ao được tiến bộ. Trong khi sự kiêu ngạo khiến đầu óc không cởi mở và luôn tìm cách biện minh cho bản thân thì tính khiêm nhường lại giúp ta có đầu óc cởi mở và khao khát tiến bộ. Tính khiêm nhường khiến mọi thứ được nhìn nhận một cách hợp lý, và nếu ta cho phép, nó còn có thể giúp ta bổ sung thêm tính hài hước.

Winston Churchill – vị thủ tướng vĩ đại nhất của nước Anh khi được hỏi: “Ông có cảm thấy phấn khích khi biết rằng cứ mỗi lần mình phát biểu thì hội trường lại đầy ắp người không?”

Ông trả lời: “Nghe cũng mát lòng mát dạ đấy. Nhưng cứ mỗi lần cảm thấy như thế, tôi lại luôn nhớ rằng nếu không vì phải thuyết trình những vấn đề chính trị mà tôi cần tập trung thì số lượng khán giả còn đông gấp đôi.”

2.     Tính khiêm nhường giúp ta học hỏi và phát triển dù có thất bại

Khi có đức tính khiêm nhường, người ta sẽ có cái nhìn rõ ràng và thực tế về chính mình. Tầm nhìn của họ cũng sẽ luôn rõ ràng và thực tế khi họ phải đối mặt với những lỗi lầm, thất bại của mình cũng như của người khác. Khả năng nhìn nhận mọi việc rõ ràng giúp họ luôn sẵn lòng học hỏi và phát triển. Thành công không nằm ở chỗ xóa bỏ những vấn đề và sai lầm mà ở chỗ vượt qua và sống chung với nó.

 Elbert Hubbard1 đã mô tả về thất bại như sau: “Thất bại là khi một người vấp ngã nhưng lại không biết cách tận dụng trải nghiệm đó.”

Một người khiêm nhường sẽ học hỏi từ sai lầm như thế nào? Bằng việc dừng lại và chiêm nghiệm, tôi dám chắc rằng kinh nghiệm không phải người thầy tốt nhất mà phải là kinh nghiệm đã qua đánh giá. Tôi học được bài học này từ đoạn viết trong cuốn sách Giảng viên2: “Ngày gặp may mắn, hãy cứ vui hưởng. Ngày bị rủi ro hãy ngẫm mà xem.” Người ta tin rằng Vua Solomon chính là người viết cuốn sách này. Ông được coi là người thông thái nhất. Khi một người với sự thông thái như vậy phát biểu, tất cả chúng ta đều tập trung lắng nghe.

Những người khiêm nhường và thông minh không bao giờ e ngại phải thừa nhận rằng mình đã sai. Khi làm được điều đó, họ đang nói rằng hôm nay mình khôn ngoan hơn hôm qua. Và tất nhiên là vẫn có những tác dụng bên lề khác. Như nhà văn Mỹ vĩ đại Mark Twain châm biếm: “Phải luôn công nhận lỗi lầm một cách chân thành. Nó sẽ khiến những kẻ có quyền hành lơ là và cho bạn cơ hội cam kết nhiều hơn. sai lầm có thể là người thầy tốt nhất của ta Nếu sẵn sàng thừa nhận những sai lầm và học hỏi từ chúng, ta sẽ hiểu biết và khôn ngoan. Ta có thể như vậy nếu dành chút thời gian để chiêm nghiệm và đặt câu hỏi:

Cái gì không đúng?

Không đúng từ lúc nào?

Không đúng từ đâu?

Vì sao lại không đúng?

Tôi đã khiến chuyện này sai ở đâu?

Tôi rút ra được bài học gì từ trải nghiệm này?

Tôi sẽ áp dụng những gì vừa học được vào tương lai như thế nào?

Quá trình đặt câu hỏi có thể khá chậm chạp và không thoải mái, nhất là đối với những người có thiên hướng hành động. Nhưng nó luôn có phần thưởng. Tính kiêu ngạo chứa đầy những sai lầm. Tính khiêm nhường cho phép ta học hỏi từ những sai lầm đó.

3.     Tính khiêm nhường cho phép ta bỏ qua sự cầu toàn mà liên tục nỗi lực

Cháu nội tôi – John, con trai của Joel con trai tôi và Liz con dâu tôi – là một cậu nhóc tuyệt vời. (Tôi vẫn nói vậy ngay cả khi nó không phải cháu tôi). Thằng bé rất thông minh, nhưng nó cũng đôi lúc có xu hướng hơi nghiêm túc và cầu toàn. Để giúp thằng bé, cha mẹ nó đã mua tặng một cuốn sách có tên Những sai lầm có ích (Mistakes That Works) của Charlotte Foltz Jones. Họ cùng đọc và cuốn sách này đã giúp thằng bé hiểu rằng, nó không cần phải trở thành người hoàn hảo thì mới thành công được.

Trong cuốn sách, Jones viết:

Cứ gọi chúng là sự vô tình. Gọi là sai lầm. Thậm chí là vận may.

Nếu sự thật vỡ lở ra, ta có thể vô cùng ngạc nhiên bởi có rất nhiều các phát minh và khám phá vĩ đại đến từ sự tình cờ, bất ngờ và không định trước.

Những nhà phát minh được đề cập trong cuốn sách này không chỉ là những người thông minh mà còn vô cùng tỉnh táo. Việc thất bại rồi dẫn đến bỏ dở toàn bộ ý tưởng rất dễ xảy ra. Nhưng thất bại mà vẫn nhận ra những chức năng khác cho thất bại đó mới là khó.

Các nhà phát minh được đề cập trong cuốn sách này đã dạy cho tất cả chúng ta bài học được minh họa rõ ràng nhất trong câu nói của Bertolt Bercht năm 1930: “Trí thông minh không phải là để không phạm sai lầm mà là để nhanh chóng nhìn ra cách khiến chúng tốt đẹp lên.”

Một trong những câu chuyện ưa thích của John trong cuốn sách này là về dược sĩ John Pemberton ở Atlanta, bang Georgia. 1886 viện dược sĩ này muốn điều chế một loại thuốc để giải tỏa những mệt mỏi, hỗ trợ cho hệ thần kinh và làm dịu những cơn đau.

Pemberton vô cùng hài lòng với sản phẩm mới của mình, một loại nước mà ông trộn với nước để uống lạnh. Nhưng rồi một sự tình cờ thú vị đã xảy ra. Trợ lý của Pemperton đã vô tình trộn thêm nước pha chế đó với nước soda. Thứ nước này đã biến đổi tính chất. Pemperton chẳng mấy tự hào để thừa nhận rằng, thứ nước nguyên bản đầu tiên ông chế ra lại không bằng sản phẩm của anh chàng trợ lý và kết quả là ông quyết định không bán thứ nước đó với danh nghĩa là dược phẩm mà chuyển sang là nước giải khát. Ông gọi nó là Coca-Cola. Ngày nay Coca-Cola trở thành thứ nước giải khát được ưa chuộng hàng đầu thế giới.

4.     Tính khiêm nhường cho phép ta tận dụng tối đa những sai lầm của mình

Lý do cuối cùng đó là tính khiêm nhường, ham học hỏi giúp ta biết cách tận dụng tối đa những sai lầm và thất bại của mình. Nhà văn Mark Twain có một lần đã được yêu cầu kể tên nhà phát minh vĩ đại nhất trong số những nhà phát minh. Ông trả lời là “Sự tình cờ”. Câu trả lời của ông vô cùng thông minh, nhưng cũng cho ta thấy một sự thật hiển nhiên. Khi chúng ta khiêm nhường, đầu óc ta cởi mở hơn để có thể coi những sai lầm của mình là những triển vọng cho sự tiến bộ và phát triển.

Lịch sử đã ghi nhận rất nhiều trường hợp các phát minh lúc đầu chỉ là sự nhầm lẫn, nhưng sau đó hóa ra chúng là các phát minh vĩ đại. Năm 1839, Charles Goodyear đang tiến hành các thí nghiệm với cao su. Chất này lấy từ nhựa cây và đã được biết đến từ nhiều thế kỷ. Người ta đã tìm mọi cách để đưa nó vào sử dụng nhưng khi bị làm nóng nó sẽ chảy ra, còn khi gặp lạnh thì lại vỡ vụn. Goodyear thử trộn chất này với nhiều chất khác, nhưng nó vẫn chưa thành chất có thể sử dụng được. Rồi một ngày ông vô tình làm rơi vài giọt cao su được trộn lẫn với lưu huỳnh vào bếp lò. Hơi nóng đã khiến cho cao su trở nên cứng mà lại dẻo. Ngay cả khí lạnh cũng không làm cho nó bị giòn. Vậy là sự tình cờ đã giúp Goodyear chuyển hóa cao su thành một chất được sử dụng trong rất nhiều sản phẩm và ngành nghề như hiện nay.

Giấy bóng kính cũng là một sản phẩm ra đời từ sự vô tình. Kỹ sư dệt người Thụy Sĩ, Jacques Brandenberger,  muốn tạo ra một loại vải chống thấm nước sau khi thấy chai rượu bị đổ vào chiếc khăn trải bàn. Lớp màng bọc ông tạo ra lại quá cứng và giòn, không thể sử dụng được. Nhưng Brandenberger lại phát hiện ra lớp phim trong suốt được tách ra khỏi bề mặt vải theo cả tấm lớn. Đến năm 1908, ông đã phát minh ra chiếc máy dùng để sản xuất ra những tấm phim đó.

Penicillin cũng là kết quả của sự nhầm lẫn. Năm 1928, khi nhà nghiên cứu Alexander Fleming vô tình đưa một loại mốc vào một chiếc đĩa nuôi cấy vi khuẩn cúm, vi khuẩn yếu đi và chết. Sau lần vô tình đó, ông nghiên cứu kỹ lưỡng quả thí nghiệm. Ông tách rồi xác định loại mốc, từ đó dẫn đến sự hình thành của một loại vắc-xin có khả năng cứu sống vô vàn sinh mạng con người.

Sức mạnh của chiếc lò vi sóng được một kỹ sư phát hiện ra khi ông vô tình làm chảy thanh sôcôla trong túi khi sử dụng lò. Teflon được phát hiện khi một nhà nghiên cứu sử dụng tủ lạnh để làm việc vô tình bỏ quên mẫu qua một đêm trong đó. Giấy nhớ được phát minh nhờ sự vô tình phát triển được một loại keo dán mới.

Nếu có tinh thần tích cực trong công việc, bạn có thể xoay chuyển một sai lầm thành cơ hội. Thành công và danh vọng không phải lúc nào cũng đến với những người tài giỏi nhất. Đôi khi chúng đến với những người biết cách biến nghịch cảnh thành một lợi thế. Hoặc như John Kenneth Galbraith từng nói: “Nếu mọi chuyện không như ý thì danh tiếng luôn có thể được đảm bảo bằng một lỗi lầm khủng khiếp.”