TRÁCH NHIỆM: BƯỚC ĐẦU TIÊN CỦA HỌC HỎI

Chúng ta thường nghĩ rằng trách nhiệm là thứ được trao cho ta từ những người có vị trí cao hơn như cha mẹ hay cấp trên. Thực tế cũng thường như vậy. Nhưng trách nhiệm cũng đồng nghĩa là thứ gì đó mà ta sẵn sàng đón nhận. Sau hơn 40 năm làm công tác lãnh đạo và hướng dẫn, tôi rút ra kết luận rằng trách nhiệm là khả năng quan trọng nhất mà một người có thể sở hữu. Không gì có thể thúc đẩy tiềm năng của ta phát triển nếu ta không bước lên và nói: “Tôi là người có trách nhiệm”. Nếu không biết cách chịu trách nhiệm, bạn không thể kiểm soát cuộc sống của mình.

Một người bạn của tôi tên là Truett Cathy – người sáng lập chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh Chick-fil-A thường nói rằng: “Nếu có chuyện gì đó xảy ra thì đều do tôi”. Đó là tư duy chính xác để có thể thành công. Thái độ biết chịu trách nhiệm đối với cuộc đời, với hành động, với những lỗi lầm và sự phát triển của bản thân sẽ giúp đưa bạn đến đúng nơi bạn luôn có thể học hỏi và thường xuyên thành công. Trong thể thao, việc đó được gọi là chơi đúng vị trí.

Khi được đặt ở đúng vị trí, các cầu thủ có thể chơi tốt và thành công. Nó không đảm bảo rằng họ sẽ khiến trận đấu cuốn hút hơn hay họ sẽ chiến thắng. Nhưng nếu chơi không đúng vị trí thì chiến thắng là bất khả thi. Đặt sai một vài vị trí, bạn sẽ thua cuộc.

Mỗi lần thất bại, chúng ta có thể chọn cách chấp nhận nỗi đau hoặc đưa ra lời biện hộ, nhưng cũng có thể chọn cách chịu trách nhiệm để từ đó hành động phù hợp để thành công. Nếu có phản ứng phù hợp với thất bại – dám chịu trách nhiệm, ta sẽ nhìn thẳng vào thất bại và rút ra bài học. Kết quả là ta sẽ không có xu hướng lặp lại sai lầm đó nữa. Tuy nhiên nếu ta thoái thác trách nhiệm, ta sẽ không xem xét kỹ những thất bại của mình và không rút ra được bài học. Hậu quả là ta sẽ thường xuyên trải qua những thất bại và mất mát tương tự nhau, hết lần này tới lần khác.

Giọng đọc vàng

Đó là câu chuyện về Ted Williams. Không, đây không phải cầu thủ bóng chày huyền thoại chơi cho đội Red Sox, đây là người mà hình ảnh video của ông tràn ngập trên vỉa hè các tuyến phố và cả trên YouTube. Có thể bạn đã từng xem chúng. Một người đàn ông vô gia cư đứng ở lối ra của đường cao tốc, tay cầm một tấm biển và hi vọng nhận tiền bố thí của người qua đường. Một lái xe cầm chiếc máy quay đã dừng lại và nói với ông: “Này, tôi sẽ giúp ông kiếm tiền bằng chính sức mình. Hãy nói câu gì đó bằng giọng nói tuyệt vời của ông đi.”

Khoác trên mình bộ quân phục đã bạc màu và mái tóc rối bời lâu không cắt, người đàn ông vô gia cư đó đã đọc một bài diễn văn được chuẩn bị kỹ càng với giọng nói vô cùng truyền cảm như trên đài phát thanh. Trên thực tế, Ted từng được gọi là “Radio” và ông luôn tâm niệm rằng giọng đọc vàng của mình là món quà của Thượng đế.

Ted trở nên nổi tiếng chỉ sau một đêm khi đoạn video về ông được tải lên YouTube được lan truyền chóng mặt. Ông xuất hiện trên các chương trình truyền hình Today Show, Entertainment Tonight và Dr. Phil. Đó là một câu chuyện có hậu – một người vô gia cư với tài năng đặc biệt đã được tưởng thưởng xứng đáng. Nhưng câu chuyện về Ted còn có ý nghĩa sâu xa hơn, đó là minh chứng cho sức mạnh của trách nhiệm trong vai trò là bước khởi đầu của quá trình học hỏi.

Từ giấc mơ đến ác mộng

Khi lên mười, Ted được mẹ mua cho chiếc đài radio Panasonic. Ông thường xuyên nghe đài. Thứ khiến ông say mê nhất chính là các DJ. Ông nghe nhạc của họ mỗi đêm, nghe những lời giới thiệu của họ, bắt chước cách lên xuống giọng của họ. Lên 12 tuổi, ông được tặng một chiếc máy ghi âm băng cassette và một chiếc micro nhân dịp Giáng sinh. Mỗi ngày ông đều dành hàng giờ để ghi âm, tạo ra những đoạn phát thanh radio của riêng mình, đọc những bản tin ông viết ra, luyện tập những câu nói khó. Ông phát hiện ra điều ông mong muốn được làm nhất trong cuộc đời mình chính là xuất hiện trên sóng phát thanh.

Năm 17 tuổi, Ted đã bước một bước gần hơn đến giấc mơ của mình. Một sĩ quan tuyển dụng trong quân đội Hoa Kỳ nói với ông rằng, ông có thể trở thành một chuyên gia truyền thông. Vậy là ông bỏ học và nhập ngũ. Tuy nhiên, người sĩ quan kia lại không đề cập đến chuyện công việc đó yêu cầu kỹ năng đánh máy, mà Ted thì không có. Vậy là sau khi hoàn tất thời gian huấn luyện cơ bản, ông bị điều về đơn vị bảo dưỡng xe tải. Ông tự nhận xét mình lúc đấy là “một thợ cơ khí của đội tuần tra nhà xí ngoài trời ở Nam Hàn”. Khoảng thời gian đó, Ted bắt đầu uống rượu nhiều hơn, cộng thêm việc có những hành vi xấu khác, ông bị đuổi khỏi quân ngũ.

Ted chuyển đến sống ở Nam Carolina và cuối cùng cũng tìm được việc tại một đài phát thanh nhỏ, ở đó ông bắt đầu học làm kinh doanh và dần thành công. Sau thời gian từng vi phạm pháp luật và phải ngồi tù, ông chuyển đến Columbus, Ohio và làm đám cưới với một người ông quen ở trường trung học. Ông tìm được việc và thỉnh thoảng đi dẫn chương trình tại các buổi hòa nhạc hoặc câu lạc bộ ban đêm. Khi trong vùng có một đài phát thanh mới hoạt động, ông xin làm DJ ở đó. “Tôi làm việc rất chăm chỉ”, Ted nhớ lại, “Hàng ngày tôi đều đi làm từ sớm, ghi âm từng đoạn nhạc và trộn lại với nhau kèm theo các hiệu ứng âm thanh”. Chương trình của ông bắt đầu lúc bảy giờ tối và kết thúc lúc nửa đêm. Thời gian đó, ông còn tham gia lồng tiếng cho các phim quảng cáo.

Con đường đen tối

Dần dần Ted trở thành DJ số một ở Colombus, nhưng chưa bao giờ ông thực sự cai được rượu – ngay cả khi bị đuổi việc do nghiện rượu và những hành vi tồi tệ thường đi kèm với nó. Ngay cả khi ông buộc phải đổi việc, hay khi cuộc hôn nhân bị đổ vỡ, hay khi bị giáng chức, ông vẫn uống rượu. Ông thậm chí còn hút cần sa. Rồi một ngày, cuộc sống của ông trượt dốc thảm hại. Vài người bạn đến chơi nhà và họ cho ông hút thử ít cocain dạng vụng. Ngay lập tức ông bị nghiện.

Ông nói rằng: “Ban đầu tôi nghĩ Mình sẽ chỉ hút vào cuối tuần. Rồi mình sẽ chỉ hút vào ban đêm và cuối tuần, mọi chuyện sẽ ổn thôi”. Ông cứ tiếp tục tự dối mình và hút ngày càng nhiều hơn. Ted nhớ lại: “Sau hai tháng kể từ ngày đầu tiên hút cocain, tôi từ bỏ công việc mơ ước của mình – điều duy nhất tôi muốn làm trong cuộc đời.” Ông nghỉ việc chỉ để có thể hút cả ngày. Ông thực sự đã làm điều đó. “Sau ba tháng sử dụng ma túy, gần như tất cả những điều tôi tích lũy trong đời mình suốt 5 năm đã biến mất.”

Ted chuyển từ tình trạng nghèo đói sang vô gia cư. Ông sống trên đường phố, ngủ trong rừng, trên ghế của người lạ và trong những căn nhà dành cho dân buôn bán và nghiện ma túy. Ông sống trong một vòng lẩn quẩn không điểm dừng của tất cả những tình trạng nghiện ngập, lạm dụng thuốc, lừa gạt, trộm cắp vặt, vô gia cư và đôi lúc lại bị tống vào tù. Suốt thời gian đó ông luôn tự dối lòng rằng mình vẫn ổn. Nhưng thực tế không phải vậy. Ông đang giết dần giết mòn bản thân. Ông nói rằng: “Tự dối mình là một thói quen rất khó từ bỏ. Nhưng sự thật là tôi chẳng có gì hào hứng với cuộc đời này cả. Làm sao vui cho nổi khi cứ mỗi năm lại có vài tháng ở tù. Làm sao sống tích cực được khi không bao giờ được tắm, hơi thở hôi hám, lục lọi thùng quyên tiền của tổ chức từ thiện Salvation Army trong bộ đồ sũng nước mưa cũng chỉ để có cái gì đó mặc cho tươm tất…  Tôi chẳng là gì ngoài một gã khánh kiệt, chạy tới chạy lui hết nghịch cảnh này đến nghịch cảnh khác.” Thời gian đó kéo dài hai mươi năm!

Thời điểm Ted được người lái xe phát hiện ở góc phố với tấm biển trên tay, ông vẫn đang nỗ lực thay đổi đời mình nhưng lại cũng đang vật lộn để tìm được lối đi. Sự nổi tiếng nhất thời không giúp ích được nhiều. Ông vẫn chưa thực sự nhìn thẳng vào việc mình nghiện ngập và tự mình chịu trách nhiệm về việc đó. Ông đồng ý lời đề nghị của tiến sĩ Phil trong chương trình Dr. Phil để được cai nghiện, nhưng ông không thực sự muốn đi. Ông bỏ dở chỉ sau vẻn vẹn 12 ngày. Nhiều tháng sau khi uống thêm khá nhiều rượu và dùng thuốc phiện, cuối cùng ông thấy đã quá đủ.

“Tôi quay lại gặp Tiến sĩ Phil, trên tay cầm mũ, với thái độ khiêm nhường và xin ông ấy cho mình thêm cơ hội”, Ted kể lại. Cơ hội thứ hai đó đã có tác dụng. “Lần đầu tiên trong đời kể từ lần cuối cùng tôi làm hỏng đời mình ở đài phát thanh năm 1996, tôi hoàn toàn hết bệnh. Tôi không phải chữa trị. Không có chứng nghiện nào cần được chữa trị cả. Đó là lần đầu trong đời tôi có cảm giác tự do.” Và đó có thể là lần đầu tiên trong đời ông học được bài học. Vì sao? Bởi cuối cùng thì ông cũng tự chịu trách nhiệm cho cuộc đời và những lựa chọn của mình, và đó chính là bước khởi đầu của quá trình học hỏi.