DUY TRÌ NĂNG LƯỢNG

Miễn là còn có thể duy trì sự nhận biết thì vẫn luôn có năng lượng. Mình sẽ ít mệt hơn bởi vì hành động thông minh và hiệu quả hơn. Điều quan trọng là giữ sự nhận biết theo nhịp sống hằng ngày bình thường. Tôi luôn nhấn mạnh điểm này với các thiền sinh khi họ đang trong khóa thiền; nếu bạn di chuyển thật chậm tại trung tâm thiền, thì làm sao có thể ứng phó với nhịp sống hằng ngày? Các vận động viên là một ví dụ, họ di chuyển cực kỳ nhanh nhưng vẫn có thể đồng thời nhận biết về thân và những gì diễn ra xung quanh. Những người bơi lội cũng nhận biết về cơ thể khi di chuyển ngược lại lực cản của nước, cũng như nhận biết cách mình sử dụng năng lượng. Dù cho đối tượng có thay đổi thì sự nhận biết của họ vẫn đều vô cùng sắc bén. Trước khi xuất gia như bây giờ, tôi thường chạy bộ. Tôi nhận biết từ đầu đến cuối mà không ngừng nghỉ, tâm ở trạng thái tốt cho đến khi kết thúc. Tâm ổn định và tĩnh lặng. Hơi thở là đối tượng nổi trội khi tôi chạy bộ, vì vậy sự nhận biết luôn theo cùng. Việc nhận biết trong khi di chuyển ở nhịp độ thường với bất kỳ những gì mình làm là hoàn toàn khả thi, nhưng đừng vội vã, bằng cách này bạn sẽ tiết kiệm được năng lượng.

Đôi khi cần làm việc nhanh thì sẽ khó để nhận biết được nhiều chi tiết cùng một lúc. Điều này không sao cả, một đối tượng thôi cũng đủ để có nhận biết liên tục, giống như hơi thở lúc chạy bộ. Nếu bạn có thể duy trì sự nhận biết, tâm sẽ an và bình yên, từ đó bạn có thể suy nghĩ sáng suốt về cách hoàn thành công việc một cách tốt nhất. Để nhận biết suy nghĩ cần một chút thiện xảo. Đôi khi trong sinh hoạt, chúng ta có nhiều việc cần phải làm và phải làm nhiều việc trong một lúc. Để có thể làm nhiều việc trong một lúc thì sự nhận biết cần ổn định. Lúc bắt đầu, một việc một lúc là đủ, sau thời gian thực hành thì nhận biết đã dần trở thành thói quen. Giống như một võ sĩ: lúc thực tập sẽ tập từng cú đấm một cho đến khi thành thạo có thể đấm nhiều cú liên tiếp. Tâm nhanh hơn thân gấp 17 lần. Dù cơ thể có di chuyển nhanh như thế nào thì tâm vẫn có thể theo cùng được. Hãy thực hành cho đến khi nhận biết trở thành thói quen.

Bây giờ, bạn có thể quan sát một đối tượng trong một lúc. Vậy làm thế nào quan sát nhiều đối tượng? Chính nhờ tốc độ mà tâm xử lý các đối tượng trở nên nhanh hơn. Tâm trở nên linh hoạt hơn bởi vì được rèn luyện. Sự nhận biết liên tục dần trở thành một phần trong đời sống, và từ từ, tâm trở nên có khả năng biết được nhiều điều; mọi việc mình làm đều có sự nhận biết, điều này tạo ra không gian và sự tự do để trí tuệ phát sinh và trở thành một phần trong mọi hoạt động của mình.

Nếu nhận biết liên tục thì trí tuệ có thể có mặt, đó sẽ là lý do bạn ngày càng biết rõ hơn về những phiền não khởi sinh trong tâm. Chính những phiền não này sẽ rút cạn năng lượng của bạn. Hôm nay bạn có thấy mệt không? Vậy trạng thái tâm của bạn hôm qua thế nào? Nếu hôm qua bạn lo lắng, bất an và tâm trí suy nghĩ quá nhiều, thì bạn sẽ cảm giác không có nhiều năng lượng vào hôm nay. Bạn có đi vào giấc ngủ với góc nhìn đúng không? Hãy đi vào giấc ngủ với góc nhìn đúng, và bạn có thể thức dậy với góc nhìn đúng. Tâm suy nghĩ giống như bộ xử lý của máy tính: càng sử dụng nhiều, càng tiêu tốn dữ liệu; nó được điều kiện hóa, nên cần dùng bộ nhớ để hoạt động, và việc đào sâu vào ký ức có thể tiêu hao rất nhiều năng lượng.

Trong một trận đấu quyền anh tranh đai vô địch, một nhà cựu vô địch đã phải nhận nhiều lăng mạ từ đối thủ của anh suốt trước và trong trận đấu. Điều này khiến anh ấy rất giận. Anh ấy nói: “Tôi có thể thấy được cơn giận làm mình cạn năng lượng trong suốt trận đấu. Tôi rất mệt sau bốn hiệp trong khi bình thường tôi có thể dễ dàng đánh 10 hiệp.” Tâm suy nghĩ của anh ấy đã hoạt động quá mức dẫn đến mức đánh mất sự nhận biết. Đối thủ của anh khá thông minh khi biết những gì mình nói sẽ làm mất năng lượng của vị cựu vô địch, cuối cùng anh ấy thua trận và mất danh hiệu. Sự nhận biết phải luôn trong trạng thái sẵn sàng thì khi cảm xúc/cơn giận khởi lên mình có thể đối mặt và cảm xúc ấy sẽ qua đi nhanh chóng. Đừng để tâm lang thang vô định mà hãy nhận biết và sử dụng suy nghĩ một cách hợp lý. Tôi cố gắng sử dụng tâm theo cách này trong cuộc sống hằng ngày, nếu tâm bình an và tự do thì tôi có thể làm việc trong nhận biết và luôn sẵn sàng cho bất kỳ điều gì khởi sinh.

Giai đoạn mới thực hành, tôi làm việc ở chợ và mỗi khi cảm xúc khởi lên tôi phải chạy vào nhà vệ sinh để cố gắng bình tĩnh lại. Điều này ảnh hưởng đến khả năng làm việc của tôi. Nếu có thể duy trì nhận biết thì chất lượng công việc sẽ tốt hơn. Từng ngày, bạn học cách thực hành để nhận biết những gì đang xảy ra, và dần dần bạn có thể duy trì sự thực hành trong đời sống hằng ngày. Chỉ cần nhớ rằng đối tượng chỉ là đối tượng, không tốt cũng chẳng xấu; đối tượng chỉ được sử dụng để duy trì sự nhận biết chứ không phải là để cạn kiệt năng lượng. Nếu có thể thấy suy nghĩ là tự nhiên thì dần có thể hiểu ra vô thường (anicca), khổ (dukkha), và vô ngã (anattã). Tất cả những điều này có thể được hiểu thông qua việc quan sát chính tâm suy nghĩ. Vậy tại sao mình lại muốn dừng suy nghĩ? Nếu không suy nghĩ thì sẽ không làm được gì. Thậm chí nếu không suy nghĩ thì làm sao có thể ăn? Chúng ta suy nghĩ không phải để cạn kiệt năng lượng hay là nguyên do cho lo lắng và bất an; chúng ta sử dụng suy nghĩ với nhận biết và trí tuệ. 

Những đối tượng vi tế có thể gây ra thất thoát năng lượng mà mình không nhận ra. Tâm có thể trông bình an nhưng bên trong vẫn có những khó chịu vi tế khó nhận ra. Lúc này, sự nhận biết cần sắc bén mới có thể quan sát được những đối tượng vi tế, mình cần tiếp tục nhận biết để phát triển sự nhận biết sâu sắc hơn. Một số thiền sinh chỉ biết đến các đối tượng thuộc thân nhưng không nhận ra các đối tượng thuộc tâm. Ví dụ, khi các đối tượng thuộc thân đã lắng và tâm đã ổn định, họ không nhận ra được sự yên đó cũng chính là đối tượng, đó là một trạng thái tâm, là đối tượng của tâm. Yên lặng cũng là một trạng thái tâm nhưng nhiều thiền sinh cũng không biết làm thế nào quan sát. Họ chỉ đi vào các đối tượng trên thân. Để quan sát sự yên tĩnh, hãy nhận biết về tâm biết. Khi yên tĩnh thì dường như không có gì thay đổi cả. Khi biết về tâm biết, sẽ thấy tâm biết không tĩnh. Tâm biết trong mỗi khoảnh khắc và bạn phải làm mới, lặp đi lặp lại. Vậy nên hãy kiểm tra trạng thái tâm, đang có cảm thọ gì cũng như liệu rằng nhận biết có đang có mặt hay không. Bằng cách này chúng ta sẽ không thất thoát năng lượng tích cực một cách không cần thiết vào những đối tượng tâm vi tế.

Chúng ta không thực hành để đạt được trạng thái tâm đặc biệt hay ép chúng phải ngừng thực hiện chức năng của mình. Nếu thực hành theo cách này thì sẽ nhanh chóng kiệt sức. Chúng ta quan sát và nhận biết các nền tảng của chánh niệm để thấy được sự thật về thân và tâm. Đây chỉ là sự quan sát đơn thuần, không tiêu tốn nhiều năng lượng. Trong thiền quán/vipassanã, sự nhận biết về thân và tâm cần đi kèm với sự hiểu biết về vô thường, khổ và vô ngã. Nếu chỉ nhận biết thân và tâm thôi chưa đủ là vipassanã. Thông thường, khi các thiền sinh thực hành thiền, họ không mấy hứng thú với việc học những thực tại về thân và tâm. Họ chỉ đang cố gắng kiểm soát thân và tâm. Ví dụ, chúng ta có thể ngồi trong một tư thế nhất định để không cảm thấy đau hoặc dịch chuyển để qua cơn đau. Mình có thể xác định ra một kiểu ngồi lý tưởng để giữ được an lâu hơn, để yên hơn và thoải mái hơn, có thể kéo dài được cả ngày. Để làm được điều này cần có một số kiểm soát nhất định về những gì đang diễn ra và mình sẽ dễ mệt. Vậy nên, hãy để trải nghiệm như nó là, và bạn sẽ sớm hiểu ra sự thật về thân và tâm, cho phép dhamma (pháp) đi vào trong cuộc sống một cách trọn vẹn.