NHỮNG ĐỨC TÍNH NỞ HOA TRÊN ĐƯỜNG ĐỜI

1/Tài năng và đức tính

Trong thế giới ngày nay, người ta quá chú trọng thành công mà ít để ý đến nền móng cho sự thành công ấy. Sự thành công có lâu dài hay không là do cơ sở đạo đức của một người. Bởi vì thiếu đạo đức trầm trọng (phạm pháp) thì pháp luật đã can thiệp, ‘sờ’ đến cuộc đời người ấy.

Chỉ nói trong thế giới bóng đá, một cầu thủ tài năng muốn có cuộc đời thể thao lâu dài thì phải có kỷ luật trong tập luyện, được cảm tình của đồng đội (anh bị ghét thì người ta sẽ không giao bóng cho anh), cuộc sống gia đình hòa hợp, và là một tấm gương cho triệu triệu người nhìn vào và bắt chước theo. Nếu ngược lại, dầu trong cuộc đời bóng đá của anh rất thành công, nhưng sau khi giải nghệ thì ăn chơi, rượu chè, không biết tiêu tiền cho những điều tốt đẹp… thì người ta vẫn phục anh về thiên tài bóng đá của anh, nhưng người ta không còn xem anh là hình mẫu để bắt chước.

Trong tất cả mọi lãnh vực, ngành nghề xã hội, điều đó vẫn đúng: cuộc đời người được vững vàng, lâu bền vì những đức tính của người đó. Và những đức tính ấy càng nhiều, càng cao thì sự thành công càng lâu bền, càng để lại cho đời những giá trị.

Những vị được giải Nobel về lý hóa, văn chương, y học… không có vị nào yếu kém về đạo đức cả. Chẳng hạn những nhà khoa học làm ra bom nguyên tử, làm ra những vũ khí thần kỳ, chẳng có ai được giải, dù nhỏ hơn, để tôn vinh tài năng.

Đặc biệt, còn có Nobel Hòa bình, để tôn vinh những đức tính sáng chói của nhân cách. Chỉ nhớ một số vị gần đây: Nelson Mandela, Dalai Lama, Mẹ Theresa, Martin Luther King… mà ai cũng biết về những đức tính của họ.

Ngày nay, kinh tế thế giới phát triển rất mạnh. Cách đây 50 năm thế giới chỉ có người giàu vài trăm triệu đô la. Rồi vài thập niên sau có tỷ phú đô la, và bây giờ, phải là vài trăm tỷ. Nhưng khi xét đời các người giàu ấy, ai cũng có vài đức tính như chăm chỉ, cẩn thận, can đảm, biết hợp tác, biết làm việc nhóm, nhân từ, độ lượng, trung thực, trách nhiệm…

Trong đời thường nói “tài đức song toàn” cho thấy tài năng và các đức tính phải đi đôi với nhau, hỗ trợ nhau. Một người để thành công thì phải đầy đủ hai điều ấy.

Tại sao những đức tính phát triển một cách bền vững so với sự đổi thay của hoàn cảnh? Trên quá trình tiến hóa, từ thời săn bắt hái lượm đến văn minh nông nghiệp, đến văn minh công nghiệp rồi hậu công nghiệp, thời đại thông tin, những phương tiện vật chất kỹ thuật của một thời phải bỏ lại khi tiến vào một thời khác. Cây cung, cái cuốc không còn được sử dụng khi đi vào thời đại công nghiệp. Và rồi xăng dầu – máu của nền văn minh công nghiệp – cũng dần dần được thay thế bằng năng lượng sạch.

Thế nhưng những đức tính không bị bỏ lại trên con đường tiến hóa của loài người, mà trái lại, được giữ gìn và phát triển cho đến hoàn hảo. Như thế có thể nói được rằng lịch sử của loài người là sự phát triển những đức tính, cũng là sự phát triển những giá trị của con người.

2/ Những đức tính là quyền lợi và trách nhiệm của mỗi người

Đi sâu hơn chúng ta có thể hỏi những đức tính ấy do đâu mà có?

Ai cũng biết những đức tính ấy được trui rèn, phát triển nhờ giáo dục, từ gia đình đến nhà trường và xã hội. Nhưng những hạt giống đức tính ấy có từ đâu?

Kinh Đại Bát Niết Bàn nói: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh Như Lai tạng”. Đều có Phật tánh là đều có những hạt giống đức tính của Phật. Như Lai tạng, nghĩa đen là “bào thai chứa đựng Phật”.

Mỗi chúng ta đều có Phật tánh nghĩa là đều có đủ những tiềm năng, những hạt giống đức tính để trở thành hoàn hảo về tất cả mọi phương diện.

Sự bất bình đẳng, có người xấu, có người tốt, có người tốt hơn nữa là do sự giữ gìn và phát triển các đức tính của mỗi người có khác biệt nhau, hơn kém nhau. Thậm chí có người còn che lấp, khiến hoàn toàn đui mù trước kho tàng hạt giống đức tính của mình.

Hầu như tất cả những đức tính mà con người có thể có đều nằm trong toàn bộ thực hành và thành tựu của con đường Bồ tát. Đạo Phật không chỉ giới thiệu các đức tính ấy mà còn đề ra những phương pháp để biến những đức tính ấy thành hiện thực, biểu lộ giữa cuộc đời.

Những đức tính ấy có lợi ích gì cho một người bình thường?

– Những đức tính là những năng lượng tích cực giúp người ta vững vàng trước những ngọn gió đời: thịnh suy, được mất, khen chê, thất bại, bệnh tật, chia ly… không gục ngã hay sa sút, tuyệt vọng. Chúng bảo vệ cho sức khỏe của thân – tâm và là sinh khí cho toàn bộ cuộc đời để tiến bộ cho đến ngày cuối cùng trên trần thế.

– Những đức tính là những năng lượng tích cực khiến cho thể chất và tinh thần khỏe mạnh, sáng suốt, hăng hái, có thể làm việc giúp đời, giúp người. Đây là lý do cho sự hiện hữu của một con người nơi thế giới này.

– Những đức tính mang lại cho người biết phát triển chúng sự vui vẻ, yêu đời và hạnh phúc. Chẳng hạn bốn đức tính từ, bi, hỷ, xả khiến cho mình và cả người vui vẻ, an vui.

Những hạt giống đức tính, hay nói chung là Phật tánh, là quyền lợi căn bản và cao cả nhất của con người. Quyền lợi nào cũng đi liền với trách nhiệm và bổn phận. Thế nên Phật tánh cũng là trách nhiệm và bổn phận căn bản và cao cả nhất của con người.